اصطلاحات بورسی به زبان ساده + مهمترین مفاهیم بازار سرمایه

اصطلاحات بورسی مجموعه‌ای از واژه‌ها و مفاهیمی هستند که برای خواندن تابلوی معاملات، بررسی وضعیت شرکت‌ها و درک اتفاقات بازار سرمایه به آن‌ها نیاز دارید. اگر تازه وارد بورس شده باشید، خیلی زود با اصطلاحات بورسی مثل قیمت پایانی، EPS، NAV، دامنه نوسان، شاخص کل، صف خرید، حمایت و مقاومت روبه‌رو می‌شوید؛ اما دانستن معنی لغوی این اصطلاحات برای استفاده از آن‌ها کافی نیست.

در این مقاله از کاریزما لرنینگ، مهم‌ترین اصطلاحات بورسی به زبان ساده را از زاویه کاربرد عملی بررسی می‌کنیم. برای مفاهیم اصلی توضیح می‌دهیم کجا با آن‌ها مواجه می‌شوید، چه اطلاعاتی به شما می‌دهند، در یک مثال واقعی چگونه عمل می‌کنند و چه برداشت‌های اشتباهی درباره آن‌ها رایج است؛ بنابراین اگر به‌دنبال یادگیری اصطلاحات بورس برای افراد مبتدی هستید، این مطلب می‌تواند نقطه شروع مناسبی باشد.

مهم‌ترین اصطلاحات بورسی که باید بشناسید.

برای شروع فعالیت در بازار لازم نیست تمام اصطلاحات بازار سرمایه را حفظ کنید. تعدادی از اصطلاحات بورسی کاربرد روزمره بیشتری دارند و تقریباً در هر بار مشاهده تابلوی یک سهم یا بررسی گزارش‌های شرکت با آن‌ها روبه‌رو خواهید شد.

مهم‌ترین اصطلاحات بورسی در یک نگاه
اصطلاح بورسی	محل مشاهده	مفهوم و کاربرد
قیمت آخرین معامله	تابلوی نماد	قیمت جدیدترین معامله ثبت‌شده روی سهم
قیمت پایانی	تابلوی نماد	برآیند قیمت معاملات روز و مبنای محاسبات روز بعد
دامنه نوسان	بازه مجاز قیمت نماد	محدوده مجاز تغییر قیمت در یک جلسه معاملاتی
حجم معاملات	تابلوی نماد	تعداد سهام یا اوراق معامله‌شده در یک بازه
ارزش معاملات	تابلوی نماد و گزارش بازار	ارزش ریالی کل معاملات انجام‌شده
EPS	صورت‌های مالی و گزارش‌های کدال	سود یا زیان شرکت به ازای هر سهم
DPS	مصوبات مجمع و اطلاعیه‌های کدال	سود نقدی تصویب‌شده برای هر سهم
NAV	اطلاعات صندوق‌ها و شرکت‌های سرمایه‌گذاری	ارزش خالص دارایی‌ها پس از کسر بدهی‌ها
شاخص کل	گزارش وضعیت بازار	جهت کلی بازار با اثر بیشتر شرکت‌های بزرگ‌تر
شاخص هم‌وزن	گزارش وضعیت بازار	وضعیت عمومی شرکت‌ها با اثر برابرتر شرکت‌ها

در ادامه این اصطلاحات بورسی پرکاربرد و چند مفهوم مهم دیگر را جداگانه بررسی می‌کنیم.

اصطلاحات بورسی مربوط به سهام و مالکیت شرکت

بخشی از اصطلاحات بورسی به این موضوع مربوط می‌شوند که سرمایه یک شرکت چگونه به سهم تقسیم می‌شود، چه کسانی مالک آن هستند و چه بخشی از سهام شرکت در بازار قابلیت معامله بیشتری دارد؛ برای درک این مفاهیم، ابتدا باید با اوراق بهادار و انواع اصلی آن آشنا شویم.

اوراق بهادار

اوراق بهادار ابزارهای مالی دارای ارزش هستند که براساس نوع آن‌ها، حقوق مالی مشخصی برای دارنده ایجاد می‌کنند و طبق مقررات قابلیت معامله یا انتقال دارند. سه گروه مهم اوراق بهادار عبارت‌اند از:

• اوراق حقوق صاحبان سهام: اوراقی هستند که مالکیت بخشی از یک شرکت را نشان می‌دهند. سهام عادی و سهام ممتاز از مهم‌ترین نمونه‌های این گروه هستند.
• اوراق بدهی: این اوراق برای تأمین مالی منتشر می‌شوند؛ سرمایه‌گذار با خرید اوراق بدهی، برخلاف خرید سهام، مالک بخشی از شرکت نمی‌شود؛ بلکه براساس شرایط اوراق، نسبت به ناشر طلبکار محسوب می‌شود.
• اوراق مشتقه: قراردادهایی هستند که ارزش آن‌ها از یک دارایی پایه مانند سهام، کالا، شاخص یا سایر دارایی‌ها گرفته می‌شود؛ قرارداد آتی و اختیار معامله از نمونه‌های شناخته‌شده ابزارهای مشتقه هستند.

سهم

اگر سرمایه یک شرکت سهامی به قسمت‌های مساوی تقسیم شود، هر قسمت یک سهم نام دارد. فردی که تعدادی از سهام شرکت را در اختیار دارد، سهامدار آن شرکت محسوب می‌شود و متناسب با نوع و تعداد سهام خود از حقوقی مانند حضور و رأی در مجامع یا دریافت سود نقدی مصوب برخوردار می‌شود.

برای مثال، اگر شرکتی یک میلیارد سهم منتشر کرده باشد و فردی یک میلیون سهم آن را داشته باشد، مالک ۰.۱ درصد از سهام منتشرشده شرکت است. مالکیت سهم به این معنا نیست که سهامدار مستقیماً مالک یک ساختمان، دستگاه یا دارایی مشخص شرکت است؛ بلکه سهم، حقوق مالکانه او در شرکت را نشان می‌دهد.

برای آشنایی کامل‌تر با ماهیت سهم و انواع آن، مقاله “سهام چیست و بررسی انواع سهام در بورس” را مطالعه کنید.

سهام عادی و ممتاز

سهام عادی رایج‌ترین نوع سهام شرکت‌ها است و دارنده آن متناسب با تعداد سهم خود از حقوق سهامداری برخوردار می‌شود.

سهام ممتاز دارای امتیاز مشخصی نسبت به سهام عادی است که نوع آن باید در اساسنامه یا مصوبه مربوط تعیین شده باشد؛ ممتاز بودن الزاماً به معنی بازده بیشتر یا قیمت بالاتر نیست.

سهام شناور آزاد

سهام شناور آزاد بخشی از سهام شرکت است که در اختیار سهامداران راهبردی قرار ندارد و انتظار می‌رود قابلیت بیشتری برای خریدوفروش در بازار داشته باشد. این مفهوم را با حجم معاملات اشتباه نگیرید؛ سهام شناور به ساختار مالکیت مربوط است، اما حجم معاملات نشان می‌دهد در یک بازه مشخص چند سهم واقعاً معامله شده است.

سهامدار راهبردی

سهامدار راهبردی سهامداری است که معمولاً با هدف حضور بلندمدت، اعمال نفوذ یا مشارکت در مدیریت شرکت، بخش قابل‌توجهی از سهام را نگهداری می‌کند و انتظار نمی‌رود سهام خود را در کوتاه‌مدت مرتب در بازار معامله کند؛ به همین دلیل، سهامی که در اختیار سهامداران راهبردی قرار دارد معمولاً در محاسبه سهام شناور آزاد مورد توجه قرار نمی‌گیرد.

عرضه اولیه

عرضه اولیه یا IPO زمانی اتفاق می‌افتد که سهام یک شرکت برای نخستین بار در بازار عمومی به سرمایه‌گذاران عرضه شود؛ برخلاف یک تصور رایج، شرکتی که عرضه اولیه می‌شود الزاماً کوچک، جوان یا تازه‌تأسیس نیست، یک شرکت بزرگ و باسابقه نیز ممکن است پس از سال‌ها فعالیت برای نخستین بار وارد بورس یا فرابورس شود.

اصطلاحات بورسی مربوط به سود و عملکرد مالی شرکت

این گروه از اصطلاحات بورسی بیشتر در صورت‌های مالی، گزارش‌های دوره‌ای و اطلاعیه‌های منتشرشده در سامانه کدال (codal) دیده می‌شوند.

EPS

EPS مخفف Earnings Per Share و به معنی سود یا زیان شرکت به ازای هر سهم است؛ این عدد نشان می‌دهد شرکت در یک دوره مالی به ازای هر سهم چه میزان سود یا زیان شناسایی کرده است. برای مثال، فرض کنید سود قابل انتساب به سهامداران عادی یک شرکت ۲ هزار میلیارد تومان باشد و شرکت ۱۰ میلیارد سهم داشته باشد. در یک محاسبه ساده:

۲۰۰ = ۱۰ ÷ ۲,۰۰۰

یعنی شرکت در دوره مورد بررسی به ازای هر سهم ۲۰۰ تومان سود ساخته است.

توجه کنید که  EPS همان سود نقدی دریافتی سهامدار نیست؛ شرکت ممکن است تمام سود خود را تقسیم نکند و بخشی از آن را در شرکت نگه دارد. EPS همچنین می‌تواند منفی باشد که در این صورت شرکت به ازای هر سهم زیان شناسایی کرده است.

DPS

DPS مخفف Dividend Per Share و به معنی سود نقدی مصوب به ازای هر سهم است. مقدار DPS در مجمع عمومی عادی سالانه و براساس سود قابل تقسیم شرکت تعیین می‌شود؛ بنابراین EPS و DPS الزاماً برابر نیستند. EPS میزان سود یا زیان شرکت به ازای هر سهم را نشان می‌دهد، اما DPS بخشی از سود است که برای تقسیم نقدی میان سهامداران تصویب شده است.

بالا بودن EPS به این معنا نیست که سهامدار همان مقدار سود نقدی دریافت می‌کند. میزان سود تقسیمی به تصمیم مجمع و سیاست تقسیم سود شرکت بستگی دارد.

نسبت P/E

P/E نسبت قیمت بازار هر سهم به سود هر سهم یا EPS آن است؛ این نسبت یکی از معیارهای رایج برای بررسی ارزش‌گذاری سهام محسوب می‌شود. سرمایه‌گذاران معمولا P/E یک شرکت را در کنار سابقه خود شرکت، شرکت‌های مشابه و متوسط صنعت بررسی می‌کنند؛ اما پایین بودن آن به‌تنهایی ثابت نمی‌کند سهم ارزان یا ارزنده است. انتظار رشد سود، وضعیت صنعت، نرخ بهره و ریسک شرکت نیز روی این نسبت اثر دارند.

اصطلاحات بورسی مربوط به انواع ارزش

واژه «ارزش» در بازار سرمایه چند معنی متفاوت دارد و ارزش اسمی، ارزش بازار، NAV و ارزش معاملات را نباید به جای یکدیگر استفاده کرد؛ در ادامه درباره اصطلاحات بورسی مربوط به ارزش توضیح می‌دهیم.

ارزش اسمی سهام

ارزش اسمی مبلغی است که برای هر سهم در سرمایه ثبت‌شده شرکت در نظر گرفته می‌شود و با قیمت روز سهم در بازار تفاوت دارد. برای مثال، ممکن است ارزش اسمی هر سهم یک شرکت ۱۰۰ تومان باشد، اما همان سهم در بورس با قیمت چند هزار تومان معامله شود؛ بنابراین ارزش اسمی نشان نمی‌دهد سهم در بازار ارزان یا گران است؛ این عدد بیشتر در موضوعاتی مانند سرمایه ثبت‌شده شرکت و برخی فرآیندهای افزایش سرمایه کاربرد دارد.

تفاوت این مفاهیم و نحوه محاسبه ارزش اسمی را در مقاله «ارزش اسمی سهام چیست؟ + نحوه محاسبه و کاربرد» کامل‌تر بررسی کرده‌ایم.

ارزش بازار

ارزش بازار شرکت از ضرب تعداد کل سهام آن در قیمت بازار هر سهم به دست می‌آید؛ این عدد یکی از معیارهای سنجش اندازه یک شرکت در بازار سرمایه است. ارزش بازار هنگام بررسی شاخص کل نیز اهمیت دارد؛ زیرا شرکت‌های بزرگ‌تر از نظر ارزش بازار، وزن بیشتری در شاخص کل بورس دارند.

بالا بودن ارزش بازار به‌تنهایی به معنی ارزنده‌تر یا سودآورتر بودن یک شرکت نیست؛ ارزش بازار فقط اندازه شرکت را براساس قیمت جاری سهام نشان می‌دهد.

NAV یا ارزش خالص دارایی‌ها

NAV مخفف Net Asset Value و به معنی ارزش خالص دارایی‌هاست. در ساده‌ترین حالت، NAV از کسر بدهی‌ها از ارزش روز دارایی‌ها به دست می‌آید.

 بدهی‌ها − ارزش روز دارایی‌ها  = NAV

برای محاسبه NAV هر واحد صندوق نیز خالص ارزش دارایی‌ها بر تعداد واحدهای مربوط تقسیم می‌شود.

این اصطلاح بیشتر هنگام بررسی صندوق‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های سرمایه‌گذاری کاربرد دارد؛ برای مثال، قیمت یک واحد ETF ممکن است در بازار بالاتر یا پایین‌تر از NAV آن معامله شود؛ بنابراین قیمت بازار و NAV الزاماً برابر نیستند.

پایین‌تر بودن قیمت بازار از NAV به‌تنهایی به معنی وجود یک فرصت قطعی خرید نیست؛ نقدشوندگی، ترکیب دارایی‌ها و شرایط بازار نیز باید در کنار این فاصله بررسی شوند. برای آشنایی کامل با این مفهوم، مقاله «ارزش خالص دارایی چیست و چرا NAV مهم است؟» را مطالعه کنید.

ارزش معاملات در بورس

ارزش معاملات نشان می‌دهد معاملات انجام‌شده در یک بازه چه ارزش ریالی داشته‌اند. این داده بیشتر برای بررسی میزان فعالیت و گردش معاملات بازار کاربرد دارد.

افزایش ارزش معاملات به‌تنهایی به معنی ورود پول جدید نیست؛ هر معامله هم‌زمان خریدار و فروشنده دارد. تفاوت ارزش معاملات خرد، بلوکی و سایر بخش‌های بازار را در مقاله «ارزش معاملات در بورس» بررسی کرده‌ایم.

ارزش زمانی پول

ارزش زمانی پول به این مفهوم اشاره دارد که یک مبلغ مشخص امروز و همان مبلغ در آینده از نظر اقتصادی ارزش یکسانی ندارند. پولی که امروز در اختیار دارید می‌تواند سرمایه‌گذاری شود و بازده ایجاد کند؛ از طرف دیگر، تورم نیز می‌تواند قدرت خرید همان مبلغ را در آینده کاهش دهد.

این مفهوم را مستقیماً روی تابلوی معاملات نمی‌بینید، اما در ارزش‌گذاری سهام، اوراق و جریان‌های نقدی آینده کاربرد زیادی دارد.

اصطلاحات بورسی مربوط به ناظر و وضعیت نماد

بعضی اصطلاحات بورسی به وضعیت معاملاتی یک نماد و نظارت بر معاملات مربوط می‌شوند. ناظر بازار، کارگزار ناظر، توقف، تعلیق و معاملات تحت احتیاط از جمله اصطلاحاتی هستند که تازه‌واردها معمولاً آن‌ها را با یکدیگر اشتباه می‌گیرند.

ناظر بازار

ناظر بازار بر اجرای مقررات معاملاتی نظارت دارد و پیام‌هایی درباره تغییر وضعیت نماد، توقف، بازگشایی و برخی شرایط معاملاتی از طریق پیام ناظر منتشر می‌شود. اگر وضعیت یک نماد ناگهان تغییر کرد، پیام ناظر همان نماد یکی از اولین منابعی است که باید بررسی شود.

کارگزار ناظر

کارگزار ناظر به کارگزاری مرتبط با دارایی بورسی سرمایه‌گذار در سازوکار سپرده‌گذاری و فروش آن دارایی گفته می‌شود. برای مثال، ممکن است سهمی را در گذشته از یک کارگزاری خریده باشید و پس از انتقال فعالیت خود به کارگزاری دیگر، برای فروش آن نیاز به تغییر کارگزار ناظر داشته باشید.

توجه داشته باشید که کارگزار ناظر مسئول نظارت بر معاملات کل بازار نیست و با ناظر بازار تفاوت دارد.

توقف نماد

توقف نماد یعنی امکان معامله آن برای مدتی متوقف شده است. انتشار اطلاعات بااهمیت، برگزاری مجمع یا برخی رویدادهای شرکتی می‌توانند باعث توقف معاملات شوند. توقف نماد به‌خودی‌خود به معنی انتشار خبر مثبت یا منفی نیست و علت آن باید از پیام ناظر و اطلاعیه‌های رسمی بررسی شود.

برای انواع توقف و نحوه بازگشایی نماد، مقاله «توقف نماد در بورس چیست؟ حالت‌ها، قوانین و بازگشایی نماد» را مطالعه کنید.

تعلیق نماد

تعلیق نماد با توقف عادی معاملات تفاوت دارد و معمولاً نشان‌دهنده محدودیت نظارتی جدی‌تری برای ادامه معاملات است؛ علت تعلیق و شرایط بازگشت نماد به معاملات باید از اطلاعیه‌های رسمی نهاد ناظر بررسی شود. توقف و تعلیق را نباید دو عنوان متفاوت برای یک وضعیت یکسان در نظر گرفت.

برای بررسی دلایل و مدت تعلیق، مقاله «تعلیق نماد در بورس چیست؟ + مدت زمان تعلیق نماد بورسی» را بخوانید.

معاملات تحت احتیاط

در برخی شرایط، ممکن است امکان معامله یک نماد با وضعیت «تحت احتیاط» فراهم شود. این وضعیت نشان می‌دهد درباره نماد، شرایط یا ملاحظات نظارتی مشخصی وجود دارد که سرمایه‌گذار باید پیش از معامله از آن‌ها مطلع باشد. وجود این برچسب به‌تنهایی اطلاعات کافی برای خرید یا فروش سهم ارائه نمی‌کند و لازم است علت آن از پیام ناظر و اطلاعیه‌های ناشر بررسی شود.

حراج ناپیوسته

در حراج ناپیوسته، سفارش‌های خرید و فروش برای مدتی در سامانه جمع‌آوری می‌شوند، اما معاملات به‌محض تطبیق سفارش‌ها انجام نمی‌شوند؛ در ادامه، براساس سفارش‌های موجود فرآیند کشف قیمت انجام می‌شود. سرمایه‌گذار معمولاً هنگام برخی بازگشایی‌های نماد با حراج ناپیوسته روبه‌رو می‌شود.

برای مثال، ممکن است نمادی پس از انتشار اطلاعات بااهمیت ابتدا وارد مرحله سفارش‌گیری شود و سپس براساس سازوکار حراج ناپیوسته کشف قیمت شود.

حراج ناپیوسته به معنی توقف کامل ثبت سفارش نیست؛ در دوره سفارش‌گیری امکان ثبت یا ویرایش سفارش براساس مقررات مربوط وجود دارد، اما معامله فوراً انجام نمی‌شود. تفاوت حراج پیوسته و ناپیوسته را در مقاله «حراج ناپیوسته در بورس + مکانیزم و کاربردها» بررسی کرده‌ایم.

اصطلاحات بورسی در تابلوی معاملات

بخش زیادی از اصطلاحات بورسی زمانی بهتر قابل‌درک می‌شوند که آن‌ها را روی صفحه یک نماد در سامانه معاملاتی کارگزاری ببینید. اطلاعاتی مانند قیمت آخرین معامله، قیمت پایانی، بازه مجاز قیمت، حجم معاملات، سفارش‌های خرید و فروش و وضعیت نماد، مستقیماً در زمان بررسی و معامله یک سهم کاربرد دارند. برای مثال، در سامانه معاملاتی کارگزاری کاریزما می‌توانید هم‌زمان با مشاهده اطلاعات نماد، وضعیت سفارش‌های خرید و فروش و محدوده قیمتی سهم را بررسی کنید.

نماد بورسی

نماد بورسی شناسه‌ای است که برای شناسایی یک ورقه بهادار در سامانه‌های معاملاتی استفاده می‌شود. هر شرکت یا ورقه قابل معامله با یک نماد مشخص روی تابلو نمایش داده می‌شود. در بسیاری از سهام، بخشی از نام نماد با صنعت یا نام شرکت ارتباط دارد؛ اما این قاعده بدون استثنا نیست و نمی‌توان فقط از روی حروف نماد درباره صنعت شرکت نتیجه‌گیری کرد.

نام نماد همیشه اطلاعات کامل و دقیقی درباره نوع شرکت یا صنعت آن نمی‌دهد. برای شناخت ساختار نام‌گذاری نمادها و پسوندهای مختلف، مقاله «نماد بورسی چیست» را مطالعه کنید.

قیمت آخرین معامله

قیمت آخرین معامله، قیمت جدیدترین دادوستدی است که تا آن لحظه روی نماد انجام شده است. این عدد بیشتر وضعیت لحظه‌ای معامله را نشان می‌دهد؛ البته قیمت آخرین معامله را نباید معادل قیمت پایانی یا میانگین معاملات روز در نظر گرفت.

قیمت پایانی

قیمت پایانی از میانگین موزون معاملات انجام‌شده در طول روز به دست می‌آید و با قیمت آخرین معامله تفاوت دارد. در نمادهایی که حجم مبنای آن‌ها یک سهم است، قیمت پایانی عملاً براساس میانگین موزون معاملات روز شکل می‌گیرد. قیمت آخرین معامله فقط جدیدترین دادوستد ثبت‌شده را نشان می‌دهد، اما قیمت پایانی نتیجه مجموعه معاملات روز است و یکی از مبناهای تعیین بازه مجاز قیمت در روز معاملاتی بعد محسوب می‌شود؛ به همین دلیل، ممکن است قیمت آخرین معامله مثبت باشد، اما قیمت پایانی به همان اندازه رشد نکرده باشد.

حجم مبنا

حجم مبنا در گذشته مشخص می‌کرد چه میزان معامله باید روی یک سهم انجام شود تا تغییرات قیمت معاملات به‌طور کامل در قیمت پایانی منعکس شود. مقررات این بخش از بازار تغییر کرده است. از اول دی‌ماه ۱۴۰۴، حجم مبنای نمادهای شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس تهران و بازارهای پذیرشی فرابورس ایران برابر یک سهم تعیین شد. در نتیجه، حجم مبنا در این نمادها اثر محدودکننده سابق خود بر قیمت پایانی را از دست داده است.

حجم معاملات

حجم معاملات تعداد سهام یا اوراقی است که طی یک بازه مشخص خریدوفروش شده‌اند. اگر در یک روز ۲۰ میلیون سهم یک شرکت معامله شود، حجم معاملات آن نماد در همان روز ۲۰ میلیون سهم است. معامله‌گران معمولاً حجم معاملات را در کنار تغییرات قیمت بررسی می‌کنند؛ افزایش قابل‌توجه حجم نسبت به میانگین گذشته می‌تواند نشان دهد مشارکت معامله‌گران در آن نماد بیشتر شده است؛ اما جهت حرکت قیمت نیز باید هم‌زمان بررسی شود؛ زیرا حجم بالا به‌تنهایی نشانه صعود یا نزول قیمت نیست.

دامنه نوسان

دامنه نوسان محدوده‌ای است که قیمت یک نماد در یک جلسه معاملاتی اجازه دارد در آن تغییر کند. در شهریور ۱۴۰۵، دامنه عادی سهام در بازارهای اصلی بورس و فرابورس مثبت و منفی ۳ درصد است؛ با این حال، دامنه نوسان تمام نمادها و ابزارهای بازار سرمایه یکسان نیست. نوع بازار، نوع ورقه بهادار و شرایط بازگشایی نماد می‌تواند باعث تفاوت در دامنه شود و برخی نمادها نیز در شرایط مشخص بدون دامنه نوسان بازگشایی می‌شوند.

برای مشاهده آخرین مقررات و دامنه هر بازار، مقاله «دامنه نوسان بورس» را مطالعه کنید.

صف خرید و صف فروش

صف خرید زمانی تشکیل می‌شود که سفارش‌های خرید در سقف قیمت مجاز انباشته شوند و فروشنده کافی برای انجام آن‌ها وجود نداشته باشد؛ صف فروش نیز زمانی شکل می‌گیرد که سفارش‌های فروش در کف مجاز قیمت باقی بمانند و خریدار کافی وجود نداشته باشد.

صرف بیشتر بودن تقاضا از عرضه برای تشکیل صف خرید کافی نیست؛ سفارش‌ها باید در سقف مجاز قیمت باقی مانده باشند؛ البته صف خرید تضمین نمی‌کند سهم در روز بعد نیز رشد کند و صف فروش نیز لزوماً نشانه ضعف بنیادی شرکت نیست.

برای بررسی نحوه تشکیل و تحلیل صف‌ها، مقاله «صف خرید و صف فروش چیست» را بخوانید.

سرخطی زدن

سرخطی زدن اصطلاحی است که برای تلاش معامله‌گر جهت قرار گرفتن در اولویت بالاتر سفارش‌های یک قیمت، به‌ویژه در صف خرید یا فروش، استفاده می‌شود. اولویت سفارش‌ها در سامانه معاملاتی براساس مقرراتی مانند قیمت و زمان ثبت سفارش تعیین می‌شود. حتی قرار گرفتن در ابتدای صف نیز تضمین نمی‌کند سفارش حتماً انجام شود.

برای جزئیات بیشتر، مقاله «سرخطی زدن در بورس» را مطالعه کنید.

اصطلاحات بورسی مربوط به هزینه و فرآیند معامله

برخی اصطلاحات بورسی مستقیماً به هزینه خرید و فروش و فرآیندهای پس از انجام معامله مربوط هستند. کارمزد، قیمت سربه‌سر و تسویه معاملات از مهم‌ترین مفاهیم این بخش محسوب می‌شوند.

کارمزد معاملات

خرید و فروش اوراق بهادار علاوه بر قیمت خود دارایی، شامل کارمزدها و هزینه‌های قانونی معامله نیز می‌شود. نرخ این هزینه‌ها برای تمام ابزارهای بازار یکسان نیست و ممکن است با تغییر مقررات به‌روزرسانی شود؛ به همین دلیل، اگر سهمی را با یک قیمت بخرید و دقیقاً با همان قیمت بفروشید، نتیجه معامله لزوماً صفر نخواهد بود.

برای مشاهده نرخ‌های جاری، مقاله «کارمزد معاملات چقدر است؟ + جدول کارمزد معاملات بورس» را مطالعه کنید.

قیمت سربه‌سر

قیمت سربه‌سر قیمتی است که در آن مبلغ حاصل از فروش، هزینه خرید و هزینه‌های انجام معامله را جبران می‌کند و نتیجه خالص معامله تقریباً صفر می‌شود؛ به همین دلیل، قیمت سربه‌سر معمولاً دقیقاً برابر با قیمت خرید نیست. اگر خرید سهم در چند مرحله و با قیمت‌های متفاوت انجام شده باشد، میانگین قیمت خرید و هزینه‌های معاملات نیز باید در محاسبه لحاظ شوند.

تسویه معاملات

تسویه معاملات فرآیندی است که طی آن تعهدات مالی و انتقال اوراق پس از انجام معامله نهایی می‌شود. انجام سفارش در سامانه به این معنی نیست که تمام مراحل انتقال وجه و اوراق نیز همان لحظه پایان یافته است.

زمان تسویه برای تمام ابزارهای بازار یکسان نیست و سهام، اوراق بدهی و برخی صندوق‌ها می‌توانند چرخه تسویه متفاوتی داشته باشند.

برای جدول به‌روز زمان تسویه ابزارهای مختلف، مقاله «تسویه معاملات در بورس» را مطالعه کنید.

ساعت معاملات بورس

ساعت معامله برای تمام ابزارهای بازار سرمایه یکسان نیست. سهام، صندوق‌های مختلف، ابزارهای مشتقه و برخی بازارهای کالایی می‌توانند زمان پیش‌گشایش و معامله متفاوتی داشته باشند. این زمان‌بندی ممکن است در طول زمان نیز تغییر کند؛ بنابراین بهتر است به‌جای حفظ یک ساعت ثابت برای کل بازار، زمان معاملاتی همان ابزار بررسی شود.

برای مشاهده آخرین زمان‌بندی بازارها، مقاله «ساعت معاملات بورس 1405» را مطالعه کنید.

اصطلاحات بورسی مربوط به ساختار معاملات

بعضی از اصطلاحات بورسی به شیوه انجام معاملات و سازوکارهای بازار مربوط می‌شوند؛ معاملات بلوکی، بازارگردانی و گره معاملاتی از جمله مفاهیمی هستند که ممکن است هنگام بررسی نمادها یا اخبار بازار با آن‌ها روبه‌رو شوید.

معاملات بلوکی

معاملات بلوکی برای خریدوفروش حجم یا ارزش بالایی از سهام در چارچوب و بازار مخصوص این معاملات انجام می‌شوند. این معاملات با معاملات عادی بازار خرد تفاوت دارند؛ بنابراین یک معامله بلوکی بزرگ لزوماً نشان‌دهنده عرضه یا تقاضای مشابه در بازار عادی نیست. برای آشنایی بیشتر، مقاله «معاملات بلوکی و تاثیر آن بر بازار + راهنمای تصویری» را مطالعه کنید.

بازارگردان

بازارگردان شخص حقوقی دارای مجوزی است که با ثبت سفارش‌های خرید و فروش، به بهبود نقدشوندگی و کاهش فاصله میان قیمت‌های پیشنهادی کمک می‌کند. وجود بازارگردان به این معنا نیست که قیمت سهم نباید کاهش پیدا کند یا بازارگردان همیشه موظف به جمع‌کردن صف فروش است.

برای شناخت وظایف و تعهدات بازارگردان، مقاله «بازارگردان در بورس» را بخوانید.

گره معاملاتی

گره معاملاتی در مقررات گذشته برای برخی نمادهای دارای صف‌های طولانی و شرایط مشخص به کار می‌رفت. از اول دی ۱۴۰۴ و هم‌زمان با یک‌سهم شدن حجم مبنا، مقررات گره معاملاتی در بازارهای مشمول مصوبه جدید دیگر اعمال نمی‌شود.

بنابراین در منابع آموزشی قدیمی ممکن است هنوز با این اصطلاح به‌عنوان یک سازوکار جاری روبه‌رو شوید، اما باید مقررات فعلی بازار را ملاک قرار دهید.

اصطلاحات بورسی مربوط به شاخص‌ها

شاخص‌ها تصویری خلاصه از وضعیت بخشی از بازار ارائه می‌دهند. شاخص کل و شاخص هم‌وزن دو شاخصی هستند که بیشتر در اخبار و تحلیل روزانه بازار دیده می‌شوند. برای آشنایی با سایر شاخص‌ها، مقاله «شاخص های بورس را بهتر بشناسیم» را مطالعه کنید.

شاخص کل بورس

شاخص کل بورس تهران تغییرات قیمت و بازده نقدی شرکت‌های مشمول شاخص را نشان می‌دهد. اثر شرکت‌ها در این شاخص یکسان نیست و شرکت‌های بزرگ‌تر از نظر ارزش بازار وزن بیشتری دارند؛ بنابراین ممکن است شاخص کل مثبت باشد، درحالی‌که تعداد زیادی از نمادهای بازار منفی باشند.

شاخص هم‌وزن

در شاخص هم‌وزن، اثر شرکت‌ها نسبت به شاخص کل برابرتر در نظر گرفته می‌شود؛ به همین دلیل ممکن است در یک روز شاخص کل و هم‌وزن جهت متفاوتی داشته باشند. بررسی هم‌زمان این دو شاخص می‌تواند تصویر بهتری از گستردگی رشد یا افت بازار بدهد. برای مقایسه کامل، مقاله «شاخص هم وزن یا شاخص کل؛ کدام برای تحلیل بهتر است؟» را مطالعه کنید.

اصطلاحات بورسی مربوط به روند و تحلیل قیمت

بعضی از اصطلاحات بورسی برای توصیف روند بازار یا رفتار قیمت استفاده می‌شوند. بازار گاوی و خرسی، اصلاح، حمایت و مقاومت از رایج‌ترین این مفاهیم هستند.

بازار گاوی و بازار خرسی

بازار گاوی به یک روند صعودی غالب و بازار خرسی به یک روند نزولی گسترده‌تر و پایدارتر گفته می‌شود؛ یک یا چند روز مثبت یا منفی برای گاوی یا خرسی نامیدن بازار کافی نیست؛ مهم، روند غالب بازار در یک دوره معنادار است.

اصلاح قیمت

اصلاح قیمت به عقب‌نشینی قیمت پس از یک حرکت قبلی گفته می‌شود و الزاماً به معنی آغاز یک روند نزولی بلندمدت نیست.

تعدیل قیمت سهم

تعدیل قیمت با اصلاح بازار تفاوت دارد؛ قیمت مرجع سهم ممکن است پس از رویدادهایی مانند تقسیم سود نقدی یا افزایش سرمایه تعدیل شود. برای بررسی اثر این رویدادها، مقاله «تعدیل قیمت سهم» را بخوانید.

حمایت و مقاومت

حمایت، محدوده‌ای است که در گذشته فشار فروش در آن کاهش یافته یا تقاضا بیشتر شده است؛ مقاومت نیز محدوده‌ای است که ادامه رشد قیمت در آن با مانع بیشتری روبه‌رو شده است. حمایت و مقاومت بهتر است به‌صورت محدوده دیده شوند، نه قیمت‌هایی که حتماً باعث برگشت بازار می‌شوند. هیچ حمایت یا مقاومتی تضمین نمی‌کند قیمت از آن عبور نکند.

حد ضرر

حد ضرر سطحی است که معامله‌گر برای بازنگری در تحلیل یا خروج از معامله در صورت حرکت بازار برخلاف انتظار مشخص می‌کند. این سطح براساس استراتژی، افق زمانی و ریسک‌پذیری افراد متفاوت است و اجرای معامله دقیقاً روی آن قیمت نیز تضمین‌شده نیست.

حد سود و سیو سود

حد سود محدوده‌ای است که معامله‌گر برای شناسایی سود در نظر می‌گیرد. سیو سود نیز معمولاً به فروش بخشی از موقعیت و حفظ بخشی دیگر اشاره دارد.

حباب قیمت

حباب قیمت به فاصله قیمت بازار یک دارایی از ارزش یا مبنای مرجع آن گفته می‌شود؛ نحوه محاسبه حباب بسته به نوع دارایی متفاوت است. وجود حباب مثبت نیز به این معنی نیست که قیمت حتماً کاهش خواهد یافت. برای روش محاسبه، مقاله «حباب قیمت» را مطالعه کنید.

اصطلاحات بورسی مربوط به رفتار معاملات

برخی اصطلاحات بورسی بیشتر در تابلوخوانی و تحلیل رفتار معامله‌گران استفاده می‌شوند. پول هوشمند، کدبه‌کد و رنج کشیدن از این گروه هستند.

پول هوشمند

پول هوشمند اصطلاحی غیررسمی برای سرمایه‌ای است که معامله‌گران تصور می‌کنند توسط بازیگران بزرگ‌تر یا آگاه‌تر وارد بازار شده است؛ هیچ داده رسمی با عنوان «پول هوشمند» در تابلو وجود ندارد و حجم بالا به‌تنهایی ورود آن را اثبات نمی‌کند.

معاملات کد به کد

کدبه‌کد به جابه‌جایی‌هایی میان کدهای معاملاتی مشخص گفته می‌شود که برخی معامله‌گران آن را برای تحلیل رفتار سهامداران بررسی می‌کنند. مشاهده کدبه‌کد به‌تنهایی سیگنال قطعی ورود یا خروج پول نیست. برای جزئیات بیشتر، مقاله «معاملات کد به کد در بورس» را مطالعه کنید.

رنج کشیدن

رنج کشیدن اصطلاحی رایج برای معاملاتی است که با ثبت سفارش‌ها و معاملات متوالی در یک جهت، روی قیمت یا فضای سفارش‌های سهم اثر محسوس می‌گذارند؛ صرف مشاهده چند معامله در قیمت‌های بالاتر یا پایین‌تر برای تشخیص چنین رفتاری کافی نیست. برای نحوه بررسی این رفتار روی تابلو، مقاله «رنج کشیدن در بورس به زبان ساده» را بخوانید.

نوسان‌گیری

نوسان‌گیری رویکردی کوتاه‌مدت برای استفاده از تغییرات قیمت است. این روش به دلیل حساسیت بیشتر به زمان ورود و خروج، هزینه معاملات و نوسان بازار، با سرمایه‌گذاری بلندمدت تفاوت دارد. برای آشنایی بیشتر، مقاله «نوسان گیری چیست» را مطالعه کنید.

بازار دوطرفه

بازار دوطرفه امکان استفاده از ابزارهایی را فراهم می‌کند که می‌توان با آن‌ها متناسب با هر دو جهت صعودی و نزولی بازار موقعیت گرفت. این مفهوم با خرید و فروش عادی سهام متفاوت است و برای موقعیت نزولی باید ابزار قانونی مربوط وجود داشته باشد. جزئیات را در مقاله «بازار دو طرفه چیست» بخوانید.

اصطلاحات بورسی مربوط به انواع بازار

بازار سرمایه فقط به معاملات سهام در بورس تهران محدود نمی‌شود؛ بورس، فرابورس، بورس کالا و بورس انرژی هرکدام ساختار و ابزارهای متفاوتی دارند.

بورس و فرابورس

بورس تهران و فرابورس ایران هر دو بازار رسمی تحت نظارت بازار سرمایه هستند، اما شرایط پذیرش شرکت‌ها، ساختار بازارها و برخی مقررات آن‌ها متفاوت است. برای شناخت بازارهای مختلف، مقاله «بورس چیست؟ + معرفی انواع بازارهای بورسی» را مطالعه کنید.

بورس کالا

بورس کالا بستری رسمی برای معامله کالاها و ابزارهای مالی مبتنی بر کالا است. گواهی سپرده کالایی و برخی قراردادهای مشتقه نیز در این بازار معامله می‌شوند.

بورس انرژی

بورس انرژی بازاری سازمان‌یافته برای معامله حامل‌های انرژی و برخی اوراق و ابزارهای مرتبط با آن‌ها است.

اشتباهات رایج در اصطلاحات بورسی

در استفاده از اصطلاحات بورسی این تفاوت‌ها را در نظر داشته باشید:

• قیمت آخرین معامله با قیمت پایانی یکسان نیست.
• مثبت بودن شاخص کل به معنی رشد همه سهام نیست.
• EPS با سود نقدی یا DPS تفاوت دارد.
• افزایش ارزش معاملات به‌تنهایی ورود پول را اثبات نمی‌کند.
• صف خرید ادامه رشد سهم را تضمین نمی‌کند.
• حمایت و مقاومت نقاط قطعی برگشت قیمت نیستند.
• دامنه نوسان تمام ابزارهای بازار یکسان نیست.
• اصلاح قیمت با تعدیل قیمت و بازار خرسی تفاوت دارد.
• حجم بالا، کدبه‌کد یا «پول هوشمند» به‌تنهایی سیگنال معامله نیستند.

جمع‌بندی اصطلاحات بورسی

یادگیری اصطلاحات بورسی زمانی مفید است که بدانید هر مفهوم چه چیزی به شما می‌گوید و مهم‌تر از آن، چه چیزی را نمی‌توان از روی آن نتیجه گرفت. برای شروع، اصطلاحاتی مانند قیمت آخرین معامله، قیمت پایانی، حجم و ارزش معاملات، دامنه نوسان، صف خرید و فروش، EPS، DPS، شاخص کل و شاخص هم‌وزن اولویت بیشتری دارند. بعد از آن می‌توانید سراغ مفاهیمی مانند NAV، حراج ناپیوسته، بازارگردانی، تسویه معاملات یا معاملات بلوکی بروید.

بعضی اصطلاحات بورسی مستقیماً به مقررات بازار وابسته‌اند؛ دامنه نوسان، حجم مبنا، شیوه بازگشایی نمادها و ساعت معاملات ممکن است تغییر کنند؛ بنابراین برای این موارد تاریخ به‌روزرسانی و آخرین اطلاعیه رسمی اهمیت بیشتری از یک تعریف ثابت دارد.

سوالات متداول