سهام دلاری چیست؟ لیست سهام دلاری بورس ایران و نحوه شناسایی آن‌ها
- نویسندگان متخصص: مطالب توسط نویسندگان متخصص در حوزه مربوطه تهیه می‌شوند.
- بازبینی کارشناسی: محتوا از نظر صحت و دقت اطلاعات توسط کارشناسان بررسی می‌شود.
- منابع معتبر: آمار و اطلاعات بر پایه منابع رسمی و قابل‌استناد ارائه می‌شوند.
- به‌روزرسانی مستمر: مطالب هم‌زمان با تغییرات بازار و انتشار اطلاعات جدید به‌روزرسانی می‌شوند.
- آموزش مسئولانه: هدف کاریزما لرنینگ، افزایش آگاهی مالی است؛ نه وعده سود یا ارائه توصیه‌ای یکسان برای همه.
نرخ دلار یکی از متغیرهایی است که می‌تواند بر درآمد، هزینه و در نهایت سودآوری بسیاری از شرکت‌های بورسی اثر بگذارد؛ اما میزان و حتی جهت این اثر برای همه شرکت‌ها یکسان نیست. بعضی شرکت‌ها بخشی از محصولات خود را صادر می‌کنند، برخی محصولاتشان با توجه به نرخ ارز و قیمت‌های جهانی قیمت‌گذاری می‌شود و گروهی نیز برای تأمین مواد اولیه یا تجهیزات به واردات وابسته‌اند.
به سهام شرکت‌هایی که درآمد، نرخ فروش، هزینه‌ها یا بخشی از عملکرد مالی آن‌ها ارتباط قابل‌توجهی با نرخ ارز دارد، معمولاً سهام دلاری یا سهام دلار محور گفته می‌شود. با این حال، افزایش قیمت دلار الزاماً به معنی افزایش سود شرکت یا رشد قیمت سهم نیست.
در این مقاله از کاریزما لرنینگ بررسی می‌کنیم سهام دلاری بورس کدامند، چه تفاوتی با سهم‌های ریالی دارند، دلار از چه مسیری بر عملکرد این شرکت‌ها اثر می‌گذارد و برای شناسایی یک سهم دلاری چه اطلاعاتی را باید بررسی کرد.
پاسخ سریع: سهام دلاری معمولاً سهام شرکت‌هایی هستند که درآمد صادراتی دارند یا قیمت محصولات آن‌ها به نرخ ارز و قیمت‌های جهانی وابسته است. پتروشیمی‌ها، فلزات اساسی، برخی شرکت‌های معدنی و پالایشی از شناخته‌شده‌ترین صنایع این گروه هستند. البته «دلاری بودن» به‌تنهایی به معنی سودآوری بیشتر یا رشد قیمت سهم در زمان افزایش دلار نیست و شرایط هر شرکت باید جداگانه بررسی شود.
سهام دلاری چیست؟
سهام دلاری به سهام شرکت‌هایی گفته می‌شود که تغییر نرخ ارز می‌تواند اثر قابل‌توجهی بر درآمد، نرخ فروش، هزینه‌ها یا سایر بخش‌های عملکرد مالی آن‌ها داشته باشد. این اصطلاح یک دسته‌بندی تحلیلی در بازار سرمایه است و به این معنا نیست که قیمت سهم دقیقاً متناسب با قیمت دلار تغییر می‌کند.
برای مثال، اگر یک شرکت بخشی از محصولات خود را صادر کند، تبدیل درآمد ارزی آن به ریال می‌تواند تحت تأثیر نرخ ارز قرار بگیرد. از طرف دیگر، همین شرکت ممکن است مواد اولیه یا تجهیزات وارداتی داشته باشد؛ بنابراین برای مشخص شدن اثر نهایی افزایش دلار، باید درآمدها و هزینه‌ها در کنار هم بررسی شوند.
در نتیجه، هنگام بررسی سهام دلاری بهتر است به‌جای تمرکز صرف بر قیمت دلار، ساختار فروش، هزینه‌ها و صورت‌های مالی هر شرکت را بررسی کنیم.
سهام صادرات‌محور چیست؟
شرکت صادرات‌محور شرکتی است که بخشی از محصولات یا خدمات خود را در خارج از ایران می‌فروشد و درآمد ارزی کسب می‌کند.
افزایش نرخ ارزی که درآمد شرکت با آن تسعیر می‌شود، در صورت ثابت ماندن سایر عوامل، می‌تواند ارزش ریالی فروش صادراتی را افزایش دهد. اما سهم صادرات از کل فروش، مقدار صادرات، قیمت جهانی محصول و هزینه‌های شرکت تعیین می‌کنند که این تغییر در نهایت چه اثری بر سودآوری داشته باشد.
سهام با قیمت‌گذاری دلاری چیست؟
بعضی شرکت‌ها حتی اگر تمام محصولات خود را صادر نکنند، ممکن است به دلیل نحوه قیمت‌گذاری محصولات از نرخ ارز و قیمت‌های جهانی اثر بگیرند.
برای مثال، قیمت فروش بعضی کالاهای پایه در بازار داخلی می‌تواند از قیمت جهانی محصول و نرخ ارز تأثیر بگیرد. بنابراین برای تشخیص میزان دلاری بودن یک سهم، فقط درصد صادرات کافی نیست و باید مبنای تعیین نرخ فروش محصولات شرکت نیز بررسی شود.
لیست سهام های دلاری بورس
«سهام دلاری» یک دسته‌بندی تحلیلی در بازار سرمایه است و شرکت‌ها در منابع رسمی بازار با این عنوان در یک فهرست ثابت طبقه‌بندی نمی‌شوند. میزان وابستگی شرکت‌ها به دلار نیز ممکن است با تغییر سهم صادرات، ساختار هزینه، محصولات یا مقررات تغییر کند. با این حال، شرکت‌های پتروشیمی، فلزی، معدنی و پالایشی معمولاً در میان مهم‌ترین گروه‌های حساس به نرخ ارز بررسی می‌شوند.
برای نمونه می‌توان به نمادهای زیر اشاره کرد:
| فهرست سهام دلاری بورس | |||
| صنعت | چند نماد شاخص | نوع اثرپذیری از دلار | عامل مهم دیگر |
| پتروشیمی | نوری، فارس، جم، زاگرس | درآمد صادراتی و قیمت جهانی محصولات | نرخ خوراک، مقدار تولید و ترکیب محصولات |
| فلزات اساسی | فولاد، فملی، فخوز | نرخ ارز و قیمت جهانی فلزات
|
قیمت جهانی فلز، انرژی و مقدار فروش |
| معدنی | کگل، کچاد | قیمت محصولات، صادرات و نرخ ارز | قیمت جهانی کالاهای معدنی و مقدار تولید |
| پالایشی | شپنا، شبندر، شتران | نرخ ارز و قیمت نفت و فرآورده‌ها | نرخ خوراک و نحوه قیمت‌گذاری فرآورده‌ها |
نمادهای جدول صرفاً نمونه‌ای از شرکت‌های شناخته‌شده این صنایع هستند و قرار گرفتن یک نماد در جدول به این معنی نیست که تمام درآمد یا هزینه‌های آن دلاری است. برای تحلیل هر سهم باید آخرین گزارش‌های شرکت بررسی شود.
مهم‌ترین صنایع دلاری بورس کدامند؟
پتروشیمی، فلزات اساسی، معدن و پالایش از مهم‌ترین صنایعی هستند که معمولاً حساسیت بیشتری به نرخ ارز و قیمت‌های جهانی دارند. با این حال، حتی شرکت‌های یک صنعت نیز الزاماً به یک اندازه از دلار اثر نمی‌گیرند.
برای مثال، در یک شرکت پتروشیمی نوع محصول، سهم صادرات، نرخ خوراک و قیمت جهانی محصول مهم است؛ در حالی که در یک شرکت فولادی علاوه بر نرخ ارز، قیمت جهانی فولاد، هزینه انرژی و مقدار تولید می‌تواند نقش مهمی داشته باشد.
چرا سهام دلاری به نرخ دلار حساس است؟
سهام دلاری معمولاً از این جهت به نرخ ارز حساس‌اند که دلار می‌تواند بر مبلغ ریالی فروش، قیمت‌گذاری محصولات، هزینه‌های وارداتی و ارزش اقلام ارزی شرکت اثر بگذارد.
اما نرخ ارز فقط یکی از متغیرهای سودآوری است. مقدار تولید و فروش، قیمت جهانی محصولات، هزینه مواد اولیه، انرژی و مقررات نیز می‌توانند نتیجه نهایی را تغییر دهند.
افزایش دلار چگونه بر سود شرکت‌های صادراتی اثر می‌گذارد؟
افزایش نرخ ارز می‌تواند ارزش ریالی درآمد صادراتی یک شرکت را افزایش دهد؛ به‌شرط آنکه عواملی مانند مقدار فروش و قیمت محصول تغییر نامطلوبی نداشته باشند.
فرض کنید شرکتی محصولی را به قیمت ۱۰۰ دلار صادر می‌کند. اگر مقدار فروش و قیمت دلاری محصول ثابت باشد، افزایش نرخ تسعیر باعث افزایش ارزش ریالی این فروش می‌شود.
اما افزایش درآمد ریالی الزاماً به همان نسبت سود شرکت را افزایش نمی‌دهد. برای محاسبه اثر واقعی باید عواملی مانند هزینه مواد اولیه، هزینه انرژی، واردات، مالیات، هزینه حمل‌ونقل و مقدار تولید نیز در نظر گرفته شوند.
آیا همه سهام دلاری از افزایش قیمت دلار سود می‌برند؟
خیر. افزایش قیمت دلار برای همه شرکت‌های دلاری اثر مثبت و یکسانی ندارد. یک شرکت ممکن است درآمد ارزی داشته باشد اما هم‌زمان بخشی از مواد اولیه یا تجهیزات خود را نیز با ارز تأمین کند. در این حالت افزایش دلار می‌تواند هم درآمد و هم هزینه شرکت را تحت تأثیر قرار دهد.
علاوه بر آن، عواملی مانند کاهش مقدار تولید، محدودیت صادرات، تغییر نرخ خوراک یا افت قیمت جهانی محصولات می‌توانند بخشی از اثر افزایش نرخ ارز را کاهش دهند.
به همین دلیل، برای بررسی اینکه یک شرکت از افزایش دلار منتفع می‌شود یا نه، باید اثر خالص نرخ ارز بر درآمدها و هزینه‌های همان شرکت بررسی شود.
قیمت جهانی محصولات چه نقشی در سودآوری سهام دلاری دارد؟
قیمت جهانی محصولات در بسیاری از شرکت‌های دلاری، در کنار نرخ ارز، یکی از عوامل مهم تعیین‌کننده مبلغ فروش است.
در اینجا اصطلاح کامودیتی کاربرد زیادی دارد. کامودیتی به کالاهای پایه و نسبتاً استانداردی مانند نفت، مس، فولاد، سنگ‌آهن و برخی محصولات پتروشیمی گفته می‌شود که قیمت آن‌ها معمولاً تحت تأثیر معاملات و شرایط بازارهای جهانی قرار دارد.
برای ساده‌سازی، درآمد بعضی شرکت‌های کالامحور را می‌توان تقریباً تحت تأثیر سه عامل دانست:
مقدار فروش × قیمت محصول × نرخ ارز مؤثر
این رابطه فقط برای درک سازوکار درآمد است و فرمول محاسبه سود شرکت محسوب نمی‌شود.
برای مثال، ممکن است نرخ ارز افزایش پیدا کند اما هم‌زمان قیمت جهانی محصول کاهش یابد. در چنین شرایطی، افت قیمت جهانی می‌تواند بخشی از اثر افزایش نرخ ارز را بر مبلغ فروش کاهش دهد. برعکس، رشد هم‌زمان قیمت جهانی و نرخ ارز نیز می‌تواند اثر بیشتری بر درآمد ریالی ایجاد کند؛ البته همچنان هزینه‌های شرکت باید جداگانه بررسی شوند.
آیا افزایش دلار همیشه باعث رشد سهام دلاری می‌شود؟
خیر. حتی اگر افزایش دلار به بهبود سودآوری یک شرکت کمک کند، الزاماً قیمت سهم آن شرکت افزایش پیدا نمی‌کند.
اینجا باید میان سودآوری شرکت و قیمت سهم در بورس تفاوت قائل شد. قیمت سهام تحت تأثیر عرضه و تقاضا، انتظارات سرمایه‌گذاران، نرخ بهره، شرایط کلی بازار و ارزش‌گذاری سهم نیز قرار دارد.
برای مثال، ممکن است بازار از قبل انتظار افزایش نرخ ارز و رشد سود شرکت را داشته باشد و بخشی از این انتظار در قیمت سهم منعکس شده باشد. در مقابل، در شرایط منفی بازار حتی انتشار گزارش مناسب یک شرکت نیز الزاماً باعث رشد فوری قیمت سهم نمی‌شود.
بنابراین ارتباط میان دلار و قیمت سهام را نباید یک رابطه مستقیم و تضمین‌شده در نظر گرفت.
نرخ تسعیر ارز چیست و چه اثری بر سهام دلاری دارد؟
نرخ تسعیر ارز، نرخی است که برای تبدیل درآمدها، دارایی‌ها یا بدهی‌های ارزی شرکت به ریال در گزارش‌های مالی استفاده می‌شود.
یکی از اشتباهات رایج در بررسی سهام دلاری این است که نرخ دلار بازار آزاد مستقیماً مبنای درآمد تمام شرکت‌ها در نظر گرفته شود. در حالی که نرخ مؤثر بر فروش یا تسعیر درآمد یک شرکت ممکن است با نرخ بازار آزاد متفاوت باشد.
به همین دلیل، هنگام تحلیل یک شرکت صادراتی باید در گزارش‌های مالی و اطلاعیه‌های آن مشخص شود درآمد ارزی با چه سازوکاری تبدیل یا شناسایی شده است.
برای شناخت تفاوت نرخ‌های مختلف دلار در اقتصاد ایران می‌توانید مقاله نرخ دلار در ایران را مطالعه کنید.
تفاوت سهام دلاری و ریالی چیست؟
تفاوت اصلی سهام دلاری و ریالی در میزان و مسیر اثرپذیری درآمدها و هزینه‌های شرکت از نرخ ارز است. شرکت‌های دلاری معمولاً ارتباط مستقیم‌تری با صادرات، نرخ ارز یا قیمت‌های جهانی دارند؛ در حالی که درآمد شرکت‌های ریالی بیشتر به بازار داخلی وابسته است.
| تفاوت‌های اصلی سهام دلاری و ریالی | ||
| معیار | سهام دلاری | سهام ریالی
|
| منبع اصلی درآمد | صادرات یا قیمت‌گذاری متاثر از ارز | عمدتاً فروش داخلی |
| حساسیت به دلار | معمولاً بیشتر | معمولاً کمتر یا غیرمستقیم |
| وابستگی به قیمت جهانی | معمولاً بیشتر | معمولاً کمتر |
| ریسک نرخ ارز | دوطرفه؛ در درآمد و هزینه | بسته به ساختار شرکت متفاوت |
| نمونه صنایع | پتروشیمی، فولاد، معدن و پالایش | بانک، بیمه، خودرو و برخی صنایع داخلی |
| عوامل مهم سودآوری | ارز، قیمت جهانی، تولید و فروش | تقاضای داخلی، هزینه‌ها و سیاست‌گذاری |
البته این تقسیم‌بندی مطلق نیست. بیشتر شرکت‌های بورسی ترکیبی از درآمدها و هزینه‌های ریالی و ارزی دارند؛ موضوعی که در نسخه قبلی مقاله نیز به آن اشاره شده بود.
برای مثال، یک شرکت با فروش عمدتاً داخلی ممکن است مواد اولیه وارداتی داشته باشد و از افزایش دلار در سمت هزینه‌ها اثر بگیرد. در مقابل، یک صادرکننده نیز ممکن است بخشی از هزینه‌های خود را به ارز پرداخت کند.
لیست سهم های ریالی
سهام ریالی معمولاً به شرکت‌هایی گفته می‌شود که بخش عمده درآمد آن‌ها از بازار داخلی به دست می‌آید و وابستگی مستقیم کمتری به قیمت‌های جهانی یا درآمد صادراتی دارند.
بانک‌ها، بیمه‌ها، خودروسازان و بعضی شرکت‌های فعال در صنایع غذایی، دارویی، سیمان و خدمات ممکن است در تحلیل‌های بازار در گروه سهم‌های ریالی قرار بگیرند.
با این حال، برای سهام ریالی نیز فهرست رسمی و دائمی وجود ندارد. برای مثال، ممکن است یک شرکت فروش داخلی داشته باشد ولی مواد اولیه وارد کند؛ در این صورت افزایش دلار می‌تواند هزینه تولید آن را افزایش دهد. بنابراین بهتر است به‌جای تکیه بر برچسب «ریالی»، ترکیب واقعی درآمد و هزینه شرکت بررسی شود.
دلار بخریم یا سهام دلاری؟
خرید دلار و سرمایه‌گذاری در سهام دلاری دو روش متفاوت برای قرار گرفتن در معرض تغییرات نرخ ارز هستند و هیچ‌کدام را نمی‌توان در تمام شرایط گزینه بهتر دانست.
در خرید دلار، بخش مهمی از تغییر ارزش ریالی سرمایه به تغییر نرخ همان ارز وابسته است. اما در سهام دلاری علاوه بر ارز، عواملی مانند عملکرد شرکت، مقدار تولید و فروش، قیمت جهانی محصول، هزینه‌ها، نرخ بهره و شرایط بازار سرمایه نیز بر بازده اثر می‌گذارند.
در نتیجه ممکن است یک سهم دلاری در یک دوره بیشتر از دلار رشد کند، در دوره‌ای کمتر از آن بازده داشته باشد یا حتی هم‌زمان با افزایش دلار افت قیمت را تجربه کند.
بنابراین مقایسه این دو باید براساس هدف سرمایه‌گذاری، افق زمانی، میزان ریسک‌پذیری و شرایط هر بازار انجام شود؛ نه فقط براساس پیش‌بینی جهت حرکت دلار.
برای آشنایی بیشتر با ویژگی‌ها و ریسک‌های بازار ارز می‌توانید مطلب سرمایه گذاری در دلار را مطالعه کنید.
چگونه سهام دلاری مناسب را شناسایی کنیم؟
دلاری بودن یک شرکت به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که سهام آن برای سرمایه‌گذاری مناسب است. پس از تشخیص میزان وابستگی شرکت به ارز، باید وضعیت بنیادی، کیفیت سودآوری و ارزش‌گذاری آن نیز جداگانه بررسی شود.
برای تحلیل بنیادی یک شرکت می‌توانید به این موارد توجه کنید:
- روند تولید و فروش: بررسی کنید مقدار تولید و فروش شرکت در دوره‌های اخیر چه تغییری داشته است.
- حاشیه سود: مشخص کنید چه بخشی از درآمد شرکت به سود عملیاتی تبدیل می‌شود و روند حاشیه سود چگونه بوده است.
- ساختار هزینه‌ها: هزینه مواد اولیه، انرژی، نیروی انسانی و سایر مخارج عملیاتی می‌توانند بر سودآوری شرکت اثر بگذارند.
- بدهی و هزینه مالی: افزایش بدهی یا هزینه تأمین مالی می‌تواند بخشی از سود عملیاتی شرکت را کاهش دهد.
- جریان نقد: سود حسابداری شرکت را در کنار جریان نقد حاصل از فعالیت عملیاتی بررسی کنید.
- شرایط صنعت: وضعیت عرضه و تقاضا، مقررات، ظرفیت تولید و شرایط رقابتی صنعت نیز می‌تواند بر عملکرد شرکت اثر بگذارد.
- ارزش‌گذاری سهم: عملکرد مناسب شرکت الزاماً به معنی مناسب بودن قیمت فعلی سهم نیست و باید ارزش‌گذاری آن نیز بررسی شود.
گزارش فعالیت ماهانه، صورت‌های مالی و یادداشت‌های همراه صورت‌های مالی شرکت از منابع اصلی برای بررسی این موارد هستند. همچنین بهتر است دلاری بودن یک سهم تنها معیار تشکیل پرتفوی نباشد؛ زیرا تمرکز بخش بزرگی از سرمایه روی یک شرکت یا صنعت می‌تواند ریسک سرمایه‌گذاری را افزایش دهد.
چگونه میزان دلاری بودن یک سهم را بررسی کنیم؟
برای تشخیص میزان وابستگی یک سهم به دلار، باید مشخص شود ارز از چه مسیرهایی وارد درآمد و هزینه شرکت می‌شود. بررسی کنید چه درصدی از فروش شرکت صادراتی است، قیمت محصولات داخلی آن تا چه حد از نرخ ارز یا قیمت‌های جهانی اثر می‌گیرد و درآمد ارزی با چه نرخی تسعیر می‌شود. در سمت هزینه نیز باید مشخص شود چه بخشی از مواد اولیه، تجهیزات یا سایر مخارج شرکت ارزی یا وابسته به واردات است. قیمت جهانی محصول اصلی شرکت نیز می‌تواند شدت اثر تغییر نرخ ارز را بیشتر یا کمتر کند.
هرچه وابستگی درآمد و قیمت فروش شرکت به ارز بیشتر و در مقابل وابستگی هزینه‌ها به ارز کمتر باشد، حساسیت عملیاتی شرکت به تغییر نرخ ارز می‌تواند بیشتر باشد. با این حال، میزان دلاری بودن سهم فقط یکی از ابعاد تحلیل شرکت است و درباره مناسب بودن قیمت سهم یا کیفیت بنیادی آن به‌تنهایی اطلاعات کافی نمی‌دهد.
عوامل مؤثر بر قیمت سهام دلاری
قیمت سهام دلاری فقط تابع نرخ ارز یا سودآوری شرکت نیست. عواملی مانند شرایط کلی بازار سهام، نرخ بهره، انتظارات سرمایه‌گذاران، سطح ارزش‌گذاری سهم و میزان عرضه و تقاضا می‌توانند باعث شوند قیمت سهم در دوره‌ای مسیری متفاوت از دلار یا حتی عملکرد مالی شرکت داشته باشد.
برای مثال، اگر بازار از قبل انتظار رشد نرخ ارز یا افزایش سود شرکت را داشته باشد، ممکن است بخشی از این انتظار پیش‌تر در قیمت سهم منعکس شده باشد. بنابراین حتی بهبود سودآوری شرکت نیز الزاماً به رشد فوری قیمت سهم منجر نمی‌شود و باید میان عوامل مؤثر بر عملکرد شرکت و عوامل مؤثر بر قیمت سهم در بازار تفاوت قائل شد.
جمع‌بندی
سهام دلاری یا سهام دلار محور به سهام شرکت‌هایی گفته می‌شود که درآمد، نرخ فروش، هزینه‌ها یا سایر بخش‌های عملکرد مالی آن‌ها ارتباط قابل‌توجهی با نرخ ارز دارد. پتروشیمی‌ها، فلزات اساسی، شرکت‌های معدنی و پالایشی از مهم‌ترین گروه‌هایی هستند که معمولاً در بررسی سهام دلاری بورس ایران مورد توجه قرار می‌گیرند.
با این حال، دلاری بودن یک سهم به معنی رشد قطعی آن با افزایش دلار نیست. حتی اثر نرخ ارز بر سود شرکت نیز به عواملی مانند قیمت جهانی محصول، نرخ تسعیر، مقدار تولید و فروش، هزینه‌های ارزی، نرخ خوراک و مقررات بستگی دارد.
بنابراین برای بررسی یک سهم دلاری بهتر است به‌جای تکیه بر برچسب صنعت، گزارش‌های مالی و عملیاتی همان شرکت بررسی شود و اثر نرخ ارز در کنار سایر عوامل سودآوری قرار بگیرد.
محتوای مقالات، تحلیل‌ها و ابزارهای ارائه‌شده صرفاً با هدف آموزش و اطلاع‌رسانی تهیه شده است و نباید به‌عنوان توصیه مالی یا سرمایه‌گذاری شخصی تلقی شود. سرمایه‌گذاری در بازارهای مالی با ریسک نوسان و احتمال زیان همراه است و عملکرد گذشته دارایی‌ها و ابزارهای مالی، تضمینی برای بازده آینده آن‌ها نیست. تصمیم نهایی برای سرمایه‌گذاری باید با توجه به شرایط مالی، اهداف، افق زمانی و میزان ریسک‌پذیری هر فرد گرفته شود.
