تفاوت واحدهای عادی و ممتاز صندوق اهرمی با مثال واقعی
- نویسندگان متخصص: مطالب توسط نویسندگان متخصص در حوزه مربوطه تهیه میشوند.
- بازبینی کارشناسی: محتوا از نظر صحت و دقت اطلاعات توسط کارشناسان بررسی میشود.
- منابع معتبر: آمار و اطلاعات بر پایه منابع رسمی و قابلاستناد ارائه میشوند.
- بهروزرسانی مستمر: مطالب همزمان با تغییرات بازار و انتشار اطلاعات جدید بهروزرسانی میشوند.
- آموزش مسئولانه: هدف کاریزما لرنینگ، افزایش آگاهی مالی است؛ نه وعده سود یا ارائه توصیهای یکسان برای همه.
تفاوت واحدهای عادی و ممتاز صندوق اهرمی در میزان ریسک، نحوه خرید و فروش و شیوه تقسیم بازده است؛ واحدهای عادی از طریق صدور و ابطال خریداری میشوند و بازده آنها در محدودهای مشخص قرار میگیرد؛ اما واحد ممتاز در بورس معامله میشود و بهدلیل اثر اهرم، میتواند نوسان بیشتری داشته باشد.
صندوق اهرمی بهگونهای طراحی شدهاند که دو گروه متفاوت از سرمایهگذاران بتوانند همزمان در یک صندوق سرمایهگذاری کنند؛ گروهی که نوسان کمتر را ترجیح میدهند و گروهی که حاضرند برای دستیابی به بازده احتمالی بالاتر، ریسک بیشتری بپذیرند؛ این مقاله از کاریزما لرنینگ کمک میکند با شناخت فرق واحد عادی و ممتاز صندوق اهرمی، واحدی را انتخاب کنید که با افق سرمایهگذاری، میزان ریسکپذیری و شیوه معامله شما هماهنگتر باشد.
تفاوت واحدهای عادی و ممتاز صندوق اهرمی چیست؟
مهمترین تفاوت بین واحدهای صندوق اهرمی این است که واحد عادی، بخش کمریسکتر صندوق با بازده محدود است؛ در مقابل، واحد ممتاز بخش پرریسک و اهرمی صندوق محسوب میشود. در ساختار این صندوقها، واحد عادی از طریق صدور و ابطال خرید و فروش میشود و برای آن حداقل و حداکثر بازده در امیدنامه صندوق تعیین شده است؛ واحد ممتازی که عموم سرمایهگذاران خریداری میکنند، معمولاً از نوع دوم است و مانند سایر صندوقهای ETF در بورس معامله میشود.
| واحد عادی یا ممتاز صندوق اهرمی | ||
|---|---|---|
| معیار مقایسه | واحد عادی صندوق اهرمی | واحد ممتاز صندوق اهرمی |
| سطح ریسک | کمریسکتر و با بازده محدود در یک بازه مشخص | پرریسکتر و با بازده متغیر |
| میزان بازده | محدود به کف و سقف تعیینشده | متغیر و وابسته به عملکرد صندوق |
| شیوه خرید و فروش | صدور و ابطال | معامله در بورس (ETF) |
| مبنای قیمت | NAV واحد عادی | قیمت بازار و NAV |
| اثر عرضه و تقاضا | تاثیر مستقیم ندارد | میتواند باعث حباب مثبت یا منفی شود |
| مناسب برای | سرمایهگذار محافظهکارتر | سرمایهگذار ریسکپذیرتر |
| حساسیت به نوسان بازار | کمتر | بیشتر |
| حق رای در مجمع | ندارد | ندارد؛ حق رای مربوط به ممتاز نوع اول مؤسسان است. |
در اصطلاح رایج بازار، منظور از «واحد ممتاز صندوق اهرمی» معمولاً واحد ممتاز نوع دوم است؛ زیرا واحدهای ممتاز نوع اول در اختیار مؤسسان صندوق قرار دارند و از حق رای در مجامع برخوردارند؛ بنابراین برای سرمایهگذاران عادی، مقایسه اصلی میان واحدهای عادی و واحدهای ممتاز نوع دوم قابل معامله در بورس انجام میشود.
پیش از انتخاب واحد صندوق، بهتر است سازوکار انتقال بازده میان واحدهای عادی و ممتاز را بهصورت تصویری ببینید. در ویدئوی زیر توضیح دادهایم که واحدهای صندوق اهرمی چگونه عمل میکنند.
به این نکته توجه داشته باشید که برای خرید واحد عادی و ممتاز صندوق اهرمی به کد بورسی نیاز دارید، برای دریافت کد بورسی بر روی دکمه زیر کلیک کنید.
برای آشنایی کاملتر با ساختار، نحوه عملکرد و ریسکهای این ابزار، مقاله «صندوق اهرمی چیست» را مطالعه کنید.
تفاوت در نحوه معامله واحدهای عادی و ممتاز
واحد عادی از طریق ثبت درخواست صدور و ابطال در سامانه صندوق و بر اساس NAV خرید و فروش میشود؛ در مقابل، واحد ممتاز نوع دوم دارای نماد بورسی است و قیمت آن علاوه بر NAV، از عرضه و تقاضای بازار نیز تأثیر میپذیرد.
تفاوت در ریسک و بازده واحدهای ممتاز و عادی
بازده واحد عادی در محدوده تعیینشده در امیدنامه قرار میگیرد؛ اما واحد ممتاز، مازاد بازده یا کسری عملکرد واحدهای عادی را جذب میکند؛ بنابراین، واحد ممتاز در بازار صعودی ظرفیت رشد بیشتر و در بازار نزولی ریسک افت شدیدتری دارد.
واحد عادی صندوق اهرمی چیست؟
واحد عادی صندوق اهرمی، واحدی کمریسکتر است که بازده آن براساس کف و سقف درجشده در امیدنامه محاسبه میشود. این واحدها بیشتر برای افرادی مناسباند که میخواهند از سازوکار صندوق اهرمی استفاده کنند، اما تمایلی به تحمل نوسانات شدید بازار سهام ندارند.
سود این واحدها معمولاً بهصورت نقدی و ماهانه پرداخت نمیشود؛ بلکه به NAV واحد اضافه خواهد شد و سرمایهگذار هنگام ابطال واحدها، بازده ایجاد شده را از طریق افزایش ارزش دارایی خود دریافت میکند.
کف و سقف بازده واحدهای عادی چگونه عمل میکند؟
برای واحد عادی سه حالت اصلی وجود دارد:
- اگر بازده صندوق کمتر از کف تعیینشده باشد، کسری آن از محل واحدهای ممتاز تأمین میشود.
- اگر بازده صندوق بین کف و سقف باشد، بازده واحد عادی نیز متناسب با عملکرد صندوق محاسبه میشود.
- اگر بازده صندوق از سقف بیشتر باشد، بازده واحد عادی در سقف متوقف میشود و مازاد به واحدهای ممتاز میرسد.
نرخ کف و سقف همه صندوقهای اهرمی یکسان نیست و ممکن است با تصمیم مدیر صندوق و براساس شرایط درجشده در امیدنامه تغییر کند؛ به همین دلیل، سرمایهگذار باید پیش از صدور واحد، آخرین نرخ اعلامشده در سایت رسمی صندوق را بررسی کند.
برای مثال، در امیدنامه واحد عادی صندوق اهرمی کاریزما، از ۱۷ تیر ۱۴۰۵ نرخ بازده اسمی واحدهای عادی در محدوده حداقل ۳۲ درصد و حداکثر ۳۳ درصد سالانه تعیین شده است؛ این نرخها ممکن است در آینده و مطابق مقررات صندوق تغییر کنند؛ به همین دلیل، بررسی آخرین اطلاعات صندوق و امیدنامه پیش از سرمایهگذاری ضروری است.
جزئیات مربوط به ساختار، نحوه خرید و عملکرد این صندوق را در مقاله «صندوق اهرم کاریزما چیست» بخوانید.
آیا واحد عادی کاملاً بدون ریسک است؟
واحد عادی صندوق اهرمی کمریسکتر از واحد ممتاز است، اما کاملاً بدون ریسک نیست؛ برای این واحدها کف و سقف بازده در امیدنامه تعیین میشود و در صورت کاهش بازده صندوق، کسری بازده از محل واحدهای ممتاز جبران خواهد شد؛ بااینحال، این سازوکار بهمعنای تضمین مطلق سود یا حذف کامل ریسک سرمایهگذاری نیست و باید شرایط آخرین امیدنامه صندوق بررسی شود.
واحد ممتاز صندوق اهرمی چیست؟
واحد ممتاز صندوق اهرمی، بخش پرریسک صندوق است که با نماد معاملاتی در بورس خرید و فروش میشود. بازده این واحدها به کف و سقف تعیینشده برای واحدهای عادی محدود نیست؛ بنابراین در بازار صعودی ظرفیت رشد بیشتری دارد، اما در دورههای نزولی نیز ممکن است افت شدیدتری را تجربه کند.
دارندگان واحد ممتاز در عمل از منابع جذبشده از واحدهای عادی بهعنوان اهرم مالی استفاده میکنند؛ البته این اهرم بهمعنای دریافت مستقیم وام یا اعتبار توسط سرمایهگذار نیست؛ بلکه در ساختار داخلی صندوق ایجاد میشود.
یکی از نمونههای این نوع سرمایهگذاری، واحد ممتاز صندوق اهرمی کاریزما با نماد «اهرم» است که از طریق سامانههای معاملاتی بورس قابل خریدوفروش است و بیشتر برای سرمایهگذاران ریسکپذیر مناسب خواهد بود.
صندوق اهرمی کاریزما در سال ۱۴۰۰ بهعنوان نخستین صندوق اهرمی بازار سرمایه ایران راهاندازی شد و مسیر ورود این ابزار جدید به بورس را هموار کرد؛ «اهرم» امروز یکی از شناختهشدهترین نمادهای این گروه از صندوقها است.
دلایل نوسان بیشتر واحد ممتاز صندوق اهرمی چیست؟
واحد ممتاز معمولاً نسبت به بازار نوسان بیشتری دارد؛ زیرا:
- در دورههای صعودی، بازده مازاد واحدهای عادی به واحدهای ممتاز اختصاص پیدا میکند.
- در دورههای نزولی، کسری بازده واحدهای عادی از محل دارایی واحدهای ممتاز جبران میشود.
- قیمت واحد ممتاز در بورس تحتتأثیر عرضه و تقاضا است و ممکن است با NAV آن فاصله داشته باشد.
در نتیجه، واحد ممتاز در بازار صعودی میتواند رشد بیشتری داشته باشد؛ اما در بازار نزولی نیز احتمال افت شدیدتر آن وجود دارد. شدت این اثر به نسبت ارزش واحدهای عادی و ممتاز بستگی دارد؛ برای آشنایی با این نسبت، مقاله «ضریب اهرمی صندوق اهرمی و نحوه محاسبه آن» را بخوانید.
ترکیب داراییهای صندوق نیز بر عملکرد هر دو نوع واحد اثر دارد؛ جزئیات آخرین تغییرات را میتوان در گزارش «پرتفوی صندوق اهرم» مشاهده کرد.
بازده صندوق چگونه میان واحدهای عادی و ممتاز تقسیم میشود؟
برای درک بهتر این سازوکار، صندوقی فرضی را در نظر بگیرید که کف بازده واحدهای عادی آن ۳۲ درصد و سقف بازده آن ۳۳ درصد است؛ برای توضیح دقیقتر، فرض کنید در ابتدای دوره:
- ارزش واحدهای عادی صندوق ۱۵۰ میلیارد ریال است.
- ارزش واحدهای ممتاز ۵۰ میلیارد ریال است.
- ارزش کل صندوق ۲۰۰ میلیارد ریال است.
این مثال هزینهها، تغییر تعداد واحدها و جزئیات محاسبات روزانه را نادیده میگیرد و فقط برای توضیح سازوکار انتقال مبلغ در NAV ارائه شده است.
| نحوه تقسیم بازده میان واحدهای عادی و ممتاز | ||||
| بازده کل پرتفوی | ارزش نهایی واحد عادی | ارزش نهایی واحد ممتاز | بازده واحد عادی | بازده واحد ممتاز |
| ۲۰٪ | ۱۹۸ میلیارد ریال | ۴۲ میلیارد ریال | ۳۲٪ | منفی ۱۶٪ |
| ۳۲٫۵٪ | ۱۹۸٫۷۵ میلیارد ریال | ۶۶٫۲۵ میلیارد ریال | ۳۲٫۵٪ | ۳۲٫۵٪ |
| ۴۰٪ | ۱۹۹٫۵ میلیارد ریال | ۸۰٫۵ میلیارد ریال | ۳۳٪ | ۶۱٪ |
1- حالت اول: بازده صندوق کمتر از کف تعیینشده باشد.
اگر بازده کل پرتفوی ۲۰ درصد باشد، ارزش کل صندوق از ۲۰۰ به ۲۴۰ میلیارد ریال میرسد. واحدهای عادی برای رسیدن به کف ۳۲ درصد باید ۱۹۸ میلیارد ریال ارزش داشته باشند؛ بنابراین ۱۸ میلیارد ریال از ارزش بخش ممتاز به بخش عادی منتقل میشود.
در نتیجه، ارزش واحدهای ممتاز به ۴۲ میلیارد ریال کاهش مییابد و بازده آنها در این مثال منفی ۱۶ درصد میشود.
2- حالت دوم: بازده صندوق میان کف و سقف قرار بگیرد.
اگر بازده صندوق ۳۲٫۵ درصد باشد، ارزش کل داراییها به ۲۶۵ میلیارد ریال میرسد؛ چون بازده در محدوده کف و سقف قرار دارد، مبلغی میان دو نوع واحد منتقل نمیشود. در این مثال، ارزش واحدهای عادی به ۱۹۸٫۷۵ میلیارد ریال و ارزش واحدهای ممتاز به ۶۶٫۲۵ میلیارد ریال میرسد و بازده هر دو گروه ۳۲٫۵ درصد خواهد بود.
3- حالت سوم: بازده صندوق از سقف بیشتر شود.
اگر بازده پرتفوی ۴۰ درصد باشد، ارزش کل صندوق به ۲۸۰ میلیارد ریال میرسد. ارزش واحدهای عادی در سقف ۳۳ درصد به ۱۹۹٫۵ میلیارد ریال محدود میشود و مازاد ارزش به واحدهای ممتاز اختصاص پیدا میکند.
در این شرایط، ارزش واحدهای ممتاز به ۸۰٫۵ میلیارد ریال میرسد؛ یعنی بازده واحد ممتاز در این مثال ۶۱ درصد خواهد بود.
بنابراین، بازده مازاد بهصورت یک درصد ثابت به واحد ممتاز اضافه نمیشود؛ بلکه مابهالتفاوت ریالی ارزش داراییها میان دو گروه منتقل میشود؛ نتیجه نهایی به نسبت ارزش واحدهای عادی و ممتاز بستگی دارد.
مقایسه بازده واحد عادی و ممتاز صندوق اهرمی کاریزما
برای مشاهده تفاوت رفتاری این دو نوع واحد، میتوان تغییرات NAV واحدهای عادی و ممتاز صندوق اهرمی کاریزما را در دو بازه کوتاهمدت بررسی کرد؛ محاسبات زیر براساس اختلاف NAV ابتدا و انتهای هر دوره انجام شده است.
| مقایسه تغییرات NAV واحد عادی و ممتاز صندوق اهرمی کاریزما | ||
| بازه زمانی | تغییر NAV واحد عادی | تغییر NAV آماری واحد ممتاز |
| ۸ تا ۱۶ تیر ۱۴۰۵ | ۰٫۶۹٪ رشد | ۶٫۶۶٪ رشد |
| ۲۲ تا ۲۶ تیر ۱۴۰۵ | ۰٫۳۵٪ رشد | ۳٫۷۴٪ افت |
در بازه ۸ تا ۱۶ تیر ۱۴۰۵، NAV آماری واحد ممتاز از ۵۱٬۸۱۳ ریال به ۵۵٬۲۶۲ ریال رسید و حدود ۶٫۶۶ درصد افزایش یافت؛ در همین مدت، NAV واحد عادی از ۳۳٬۳۰۴ ریال به ۳۳٬۵۳۴ ریال رسید که معادل ۰٫۶۹ درصد رشد است.
در بازه ۲۲ تا ۲۶ تیر ۱۴۰۵، NAV آماری واحد ممتاز از ۵۰٬۴۳۳ ریال به ۴۸٬۵۴۶ ریال کاهش یافت و حدود ۳٫۷۴ درصد افت کرد؛ در مقابل، NAV واحد عادی از ۳۳٬۷۱۱ ریال به ۳۳٬۸۳۰ ریال افزایش یافت که حدود ۰٫۳۵ درصد رشد را نشان میدهد.
این مقایسه نشان میدهد که تغییرات NAV واحد ممتاز در دورههای مثبت و منفی میتواند شدیدتر باشد؛ درحالیکه واحد عادی بهدلیل سازوکار کف و سقف بازده، معمولاً نوسان محدودتری دارد. البته این دادهها فقط دو بازه کوتاهمدت را نشان میدهند و نباید مبنای پیشبینی عملکرد آینده صندوق قرار بگیرند.
برای اطلاعات بیشتر میتوانید به سایت صندوق اهرم کاریزما مراجعه کنید.
واحد عادی صندوق اهرمی بهتر است یا ممتاز؟
هیچکدام از واحدهای عادی و ممتاز در همه شرایط بهتر نیستند. انتخاب مناسب به میزان ریسکپذیری، افق زمانی، انتظارات فرد از بازار و شیوه موردنظر او برای خرید و فروش بستگی دارد.
| چکلیست انتخاب واحد عادی یا ممتاز بر اساس شرایط سرمایهگذار | ||
| شرایط سرمایهگذار | واحد پیشنهادی | دلیل |
| تحمل نوسان کمی دارد. | واحد عادی | بازده محدودتر و ثبات نسبی بیشتر |
| به بازده بالاتر از بازار فکر میکند. | واحد ممتاز | برخورداری از سازوکار اهرمی |
| بازار سهام را صعودی ارزیابی میکند. | واحد ممتاز | امکان بهرهمندی بیشتر از رشد بازار |
| تمایل به معامله روی تابلو دارد. | واحد ممتاز | قابل معامله در بورس |
| سرمایهگذاری با سازوکار صدور و ابطال را ترجیح میدهد. | واحد عادی | عدم وابستگی مستقیم به عرضه و تقاضای تابلو |
| به نقدشوندگی فوری نیاز دارد. | نیازمند بررسی بیشتر | هر دو نوع واحد محدودیتهای خاص خود را دارند. |
واحد عادی بیشتر به افرادی نزدیک است که بازده محدود اما قابلفهم را به نوسانهای بزرگ ترجیح میدهند؛ واحد ممتاز نیز برای سرمایهگذارانی مناسبتر است که شناخت کافی از بازار سهام دارند و میتوانند افتهای سنگینتر را تحمل کنند.
سرمایهگذارانی که میان ابزارهای کمریسکتر و اهرمی مردد هستند، میتوانند مقاله “مقایسه صندوق اهرم و تضمین“ را مطالعه کنند.
پیش از خرید واحدهای صندوق اهرمی به چه نکاتی توجه کنیم؟
پیش از انتخاب واحد عادی یا ممتاز، تنها به بازده گذشته توجه نکنید؛ موارد زیر نیز باید بررسی شوند:
- کف و سقف فعلی بازده واحدهای عادی
- ضریب اهرمی صندوق
- فاصله قیمت بازار واحد ممتاز با NAV
- ترکیب پرتفوی و میزان سرمایهگذاری صندوق در سهام
- حجم و ارزش معاملات واحد ممتاز
- افق سرمایهگذاری و توان تحمل زیان
- آخرین نسخه اساسنامه و امیدنامه صندوق
یکی از اشتباهات رایج این است که سرمایهگذار صرفاً بهدلیل مشاهده بازده بالا در یک دوره صعودی، واحد ممتاز را خریداری کند؛ همان اهرمی که در بازار مثبت باعث افزایش بازده میشود، در بازار منفی نیز میتواند زیان را تشدید کند.
مقاله «بهترین صندوق اهرمی در بورس» میتواند معیارهای مقایسه صندوقها را با جزئیات بیشتری توضیح دهد.
اشتباهات رایج در انتخاب واحدهای صندوق اهرمی
انتخاب میان واحد عادی و ممتاز فقط براساس بازده گذشته میتواند به تصمیم اشتباه منجر شود؛ پیش از سرمایهگذاری باید به ریسک، نحوه معامله و شرایط درجشده در امیدنامه توجه کرد.
- بدون ریسک دانستن واحد عادی: این واحد نسبت به واحد ممتاز ریسک کمتری دارد، اما سود آن بهصورت مطلق تضمینشده نیست.
- مقایسه قیمت واحد ممتاز با NAV واحد عادی: این دو عدد به دو نوع واحد متفاوت مربوطاند و مبنای محاسبه یکسانی ندارند.
- خرید واحد ممتاز فقط بر اساس بازده گذشته: اهرم در بازار صعودی میتواند بازده را افزایش دهد، اما در بازار نزولی نیز افت را تشدید میکند.
- نادیدهگرفتن فاصله قیمت با NAV: خرید واحد ممتاز با حباب مثبت میتواند ریسک سرمایهگذاری را افزایش دهد.
- بررسینکردن امیدنامه صندوق اهرم: نرخها، هزینهها، شرایط صدور و ابطال و سایر مقررات صندوق ممکن است تغییر کنند.
در نهایت، واحد عادی یا ممتاز؛ کدامیک بازده بیشتری داشته است؟
تفاوت واحدهای عادی و ممتاز صندوق اهرمی به نحوه توزیع ریسک و بازده میان آنها برمیگردد؛ واحد عادی اهرمی از طریق صدور و ابطال خریداری میشود، نوسان کمتری دارد و بازده آن در محدوده کف و سقف مشخصی قرار میگیرد؛ در مقابل، واحد ممتاز در بورس معامله میشود و به دلیل سازوکار اهرمی، پتانسیل بازده و زیان بیشتری دارد.
بنابراین، واحد عادی برای سرمایهگذاران محتاطتر و واحد ممتاز صندوق اهرم برای افراد ریسکپذیرتر طراحی شده است؛ پیش از انتخاب هر واحد، باید آخرین نرخهای صندوق، امیدنامه، ضریب اهرمی و شرایط بازار بررسی شود؛ زیرا عملکرد گذشته نمیتواند بازده آینده را تضمین کند.
سوالات متداول
واحد عادی ریسک کمتر و بازده محدود به کف و سقف تعیینشده دارد و از طریق صدور و ابطال خرید و فروش میشود؛ واحد ممتاز در صندوق اهرم دارای بازده متغیر و ریسک بیشتر است و در بورس معامله میشود.
زیرا واحد ممتاز در صندوق اهرمی، هم مازاد بازده بالاتر از سقف واحدهای عادی را دریافت میکند و هم در شرایط ضعیف بازار، کسری بازده واحدهای عادی را تحمل خواهد کرد؛ عرضه و تقاضای بازار نیز میتواند نوسان قیمت آن را افزایش دهد.
برای واحدهای عادی صندوق اهرمی، حداقل بازده طبق سازوکار امیدنامه پیشبینی میشود و کسری آن از محل واحدهای ممتاز تأمین خواهد شد.
خیر؛ بازده واحد عادی به NAV آن اضافه میشود و سرمایهگذار هنگام ابطال واحدها، بازده خود را دریافت میکند.
خیر؛ واحد ممتاز در بورس معامله میشود و عرضه و تقاضا میتواند باعث شود قیمت بازار بالاتر یا پایینتر از NAV قرار بگیرد.
بله؛ واحدهای ممتاز نوع دوم از طریق سامانههای معاملاتی بورس خریدوفروش میشوند و سرمایهگذار برای معامله آنها به کد بورسی نیاز دارد.
محتوای مقالات، تحلیلها و ابزارهای ارائهشده صرفاً با هدف آموزش و اطلاعرسانی تهیه شده است و نباید بهعنوان توصیه مالی یا سرمایهگذاری شخصی تلقی شود. سرمایهگذاری در بازارهای مالی با ریسک نوسان و احتمال زیان همراه است و عملکرد گذشته داراییها و ابزارهای مالی، تضمینی برای بازده آینده آنها نیست. تصمیم نهایی برای سرمایهگذاری باید با توجه به شرایط مالی، اهداف، افق زمانی و میزان ریسکپذیری هر فرد گرفته شود.
