صندوق کالایی چیست و چگونه در آن سرمایه گذاری کنیم؟
بازارهای مالی ایران در سالهای اخیر ابزارهای نوینی برای سرمایهگذاری معرفی کردهاند که یکی از مهمترین آنها صندوق کالایی است؛ بسیاری از سرمایهگذاران باور دارند که خرید داراییهای فیزیکی مانند طلا، سکه یا سایر فلزات گرانبها راهی برای حفظ ارزش سرمایه در دورههای تورمی است، اما نگهداری این کالاها ریسکهای جدی دارد؛ در این مقاله از کاریزما لرنینگ به طور کامل توضیح میدهیم که صندوق کالایی چیست و چگونه کار میکند، تا انتها همراه ما بمانید.
صندوق کالایی چیست؟
صندوق کالایی (Exchange Traded Commodity) نوعی صندوق سرمایهگذاری قابل معامله است که داراییهای آن از اوراق مبتنی بر کالا تشکیل میشود؛ برخلاف خرید و نگهداری فیزیکی فلزات یا محصولات کشاورزی، واحدهای این صندوقها مانند سهام در بورس اوراق بهادار معامله میشوند و به همین علت نقدشوندگی بالایی دارند؛ در ایران دارایی پایه این صندوقها گواهی سپرده کالایی، قراردادهای آتی و اختیار معامله بر کالاهای مختلف است. سرمایهگذاران با خرید واحدهای صندوق کالایی میتوانند در افزایش یا کاهش قیمت کالاها مشارکت کنند، بدون اینکه مسئولیت نگهداری، حمل و بیمه کردن کالای فیزیکی را بر عهده داشته باشند.
برای آشنایی بیشتر با انواع صندوقهای سرمایهگذاری (درآمد ثابت، سهامی، مختلط، کالایی و غیره) و تفاوت آنها، پیشنهاد میشود مقاله “صندوق سرمایه گذاری چیست و چه انواعی دارد؟” را مطالعه کنید.
تاریخچه صندوق کالایی
نخستین صندوق کالایی در سال ۲۰۰۴ در بورس لندن با هدف سرمایهگذاری بر طلا عرضه شد. استقبال سرمایهگذاران از این ابزار باعث شد صندوقهای مشابهی با محوریت فلزات صنعتی، محصولات کشاورزی و حاملهای انرژی راهاندازی شوند. در ایران نخستین صندوق کالایی مبتنی بر طلا در سال ۱۳۹۶ پس از اخذ مجوز از سازمان بورس اوراق بهادار شروع به کار کرد. از آن زمان تاکنون چند صندوق کالایی دیگر شامل طلا، زعفران، زیره سبز و غیره نیز راهاندازی شدهاند.
ساختار و عملکرد صندوق کالایی
ترکیب دارایی صندوقهای کالایی به نوع کالایی بستگی دارد که صندوق برای آن مجوز گرفته است. این صندوقها بخش اصلی دارایی خود را به ابزارهای مالی مرتبط با همان کالا، مانند گواهی سپرده کالایی، اوراق مبتنی بر کالا و ابزارهای مشتقه اختصاص میدهند. بنابراین سرمایهگذار بدون خرید و نگهداری فیزیکی کالا، بهصورت غیرمستقیم از نوسانات قیمت آن بهرهمند میشود.
عملکرد صندوقهای کالایی شبیه سایر صندوقهای سرمایهگذاری است؛ با این تفاوت که دارایی آنها به یک کالا یا اوراق وابسته به آن کالا مرتبط است. مدیر صندوق منابع سرمایهگذاران را در ابزارهایی مانند گواهی سپرده، قرارداد آتی و اختیار معامله سرمایهگذاری کرده و درباره خرید، فروش یا نگهداری آنها تصمیم میگیرد. مهمترین اوراقی که در این صندوقها استفاده میشود عبارتاند از:
| ترکیب دارایی صندوق کالایی | |
| نوع اوراق | توضیح کوتاه |
| گواهی سپرده کالایی | مالکیت مقدار معینی از یک کالای سپردهشده در انبارهای مورد تأیید بورس کالا را نشان میدهد؛ هر گواهی معادل وزن مشخصی از کالا است و در بورس معامله میشود |
| قرارداد آتی | قراردادی که خریدار و فروشنده را ملزم میکند مقدار مشخصی کالا را در آینده با قیمت از پیشتوافقشده معامله کنند. |
| قرارداد اختیار معامله | حق (نه الزام) خرید یا فروش کالای معین را در تاریخ مشخص فراهم میکند. |
| قرارداد سلف موازی استاندارد | خریدار در ابتدا کل مبلغ معامله را پرداخت میکند و فروشنده در موعد مقرر کالا را تحویل میدهد. |
سرمایهگذار با خرید واحدهای صندوق، بهطور غیرمستقیم مالک این اوراق میشود و از افزایش ارزش آنها منتفع میگردد؛ بهدلیل نگهداری اوراق بهجای کالای فیزیکی، ریسکهایی مانند سرقت، گم شدن و هزینه انبارداری عملاً حذف میشوند.
انواع صندوقهای کالایی در ایران
بهطور کلی، صندوقهای کالایی را میتوان از نظر نوع دارایی پایه و میزان تنوع سرمایهگذاری به دو دسته اصلی تقسیم کرد:
- صندوق تککالایی
- صندوق چندکالایی
در صندوقهای تککالایی، تمرکز سرمایهگذاری روی یک کالای مشخص است؛ برای مثال صندوقی که عمده دارایی آن بر پایه طلا، نقره، زعفران یا یکی از حاملهای انرژی شکل گرفته باشد؛ در مقابل، صندوقهای چندکالایی امکان سرمایهگذاری در چند گروه کالایی مختلف را فراهم میکنند.
بنابراین، تفاوت اصلی این دو دسته در میزان تمرکز یا تنوع داراییها است. صندوق تککالایی برای افرادی مناسبتر است که دید مشخصی نسبت به یک بازار کالایی دارند؛
| مقایسه صندوق تک کالایی و چند کالایی | ||
| ویژگی | صندوق تککالایی | صندوق چندکالایی |
| تمرکز دارایی | یک کالا | چند کالا |
| ریسک | وابسته به نوسان همان کالا | پخششده بین چند کالا |
| مناسب برای | کسی که دید مشخص روی یک کالا دارد. | کسی که تنوع کالایی میخواهد. |
در ادامه، هر یک از این دو دسته را دقیقتر بررسی میکنیم.
1- صندوق تککالایی
صندوق تککالایی صندوقی است که تمرکز اصلی سرمایهگذاری آن روی یک کالای مشخص است؛ یعنی دارایی پایه صندوق فقط به یک گروه کالایی وابسته است. در این نوع صندوقها، بازدهی و ریسک سرمایهگذاری بیشتر تحت تأثیر نوسانات همان کالای پایه قرار میگیرد؛ به همین دلیل، اگر قیمت آن کالا رشد کند، ارزش صندوق هم معمولاً افزایش پیدا میکند و اگر قیمت آن کالا کاهش یابد، صندوق نیز ممکن است افت کند. صندوقهای تککالایی را میتوان به چند گروه تقسیم کرد:
-
صندوق کالایی با پشتوانه طلا
صندوق طلا یکی از شناختهشدهترین انواع صندوقهای تککالایی در ایران است. دارایی اصلی این صندوقها معمولاً شامل گواهی سپرده سکه طلا، گواهی سپرده شمش طلا و ابزارهای مشتقه مبتنی بر طلا است. سرمایهگذاری در صندوق طلا این امکان را به سرمایهگذار میدهد که بدون خرید فیزیکی طلا، از نوسانات قیمت طلا و سکه بهرهمند شود. این صندوقها معمولاً تحت تاثیر قیمت جهانی طلا، نرخ ارز، قیمت سکه و شرایط تورمی بازار قرار میگیرند.
صندوق کهربا یکی از صندوقهای کالایی مبتنی بر طلا است که با نماد کهربا معامله میشود و پشتوانه اصلی آن گواهی سپرده سکه و شمش طلا است.
در مقاله “صندوق طلا چیست؟ + معرفی صفر تا صد صندوق سرمایه گذاری طلا” به طور کامل درباره نحوه عملکرد این صندوق صحبت کردیم.
-
صندوق کالایی با پشتوانه نقره
صندوق نقره نیز نوعی صندوق تککالایی است که دارایی اصلی آن بر پایه نقره شکل میگیرد. این صندوقها معمولاً در گواهی سپرده نقره و ابزارهای مالی مبتنی بر نقره سرمایهگذاری میکنند. نقره علاوه بر جنبه سرمایهگذاری، کاربرد صنعتی هم دارد؛ به همین دلیل، قیمت آن میتواند هم از عوامل اقتصادی و تورمی و هم از تقاضای صنعتی تأثیر بگیرد.
صندوق نقران یکی از صندوقهای کالایی مبتنی بر نقره است که با نماد نقران معامله میشود و دارایی اصلی آن گواهی سپرده نقره است.
در مقاله “صندوق نقره چیست؟ آشنایی کامل با صندوق نقره در بورس” به طور کامل درباره نحوه عملکرد این صندوق صحبت کردیم.
-
صندوق تککالایی کشاورزی
صندوقهای کالایی کشاورزی روی کالاهای کشاورزی سرمایهگذاری میکنند. دارایی پایه این صندوقها میتواند شامل گواهی سپرده کالاهایی مثل زعفران، پسته، برنج، زیره و سایر محصولات کشاورزی قابل معامله در بورس کالا باشد.
-
صندوق تککالایی یا تخصصی انرژی
صندوقهای کالایی انرژی روی کالاها و ابزارهای مرتبط با حوزه انرژی تمرکز دارند. دارایی پایه این صندوقها میتواند شامل مواردی مثل نفت، برق، گاز و میعانات گازی باشد. این صندوقها بیشتر تحت تأثیر قیمت حاملهای انرژی، سیاستهای اقتصادی، نرخ ارز، وضعیت عرضه و تقاضای انرژی و شرایط بازارهای جهانی قرار میگیرند.
2- صندوق چندکالایی
صندوق چندکالایی صندوقی است که میتواند در چند کالای مختلف سرمایهگذاری کند؛ برخلاف صندوق تککالایی که فقط روی یک کالای مشخص تمرکز دارد، صندوق چندکالایی دارایی خود را بین چند گروه کالایی پخش میکند؛ برای مثال، یک صندوق چندکالایی میتواند بخشی از دارایی خود را در نقره، بخشی را در زعفران و بخشی را در سایر گواهیهای سپرده کالایی سرمایهگذاری کند.
هدف اصلی صندوق چندکالایی، تنوعبخشی به سرمایهگذاری است؛ یعنی ریسک صندوق فقط به یک کالا وابسته نیست و نوسان یک بازار میتواند تا حدی با عملکرد کالاهای دیگر جبران شود.
مزایای سرمایهگذاری در صندوق کالایی
سرمایهگذاری در صندوقهای کالایی نسبت به خرید مستقیم کالا مزایای متعددی دارد:
- قابلیت معامله در بورس: واحدهای صندوقهای کالایی مانند سهام در تابلو معاملات بورس معامله میشوند؛ این موضوع خرید و فروش را سریع و آسان میکند و سرمایهگذار تنها با داشتن کد بورسی میتواند معامله کند.
- کاهش هزینهها و ریسکهای فیزیکی: خرید و نگهداری کالای فیزیکی مستلزم هزینههای حمل، بیمه و انبارداری است و خطر سرقت و گم شدن نیز وجود دارد. صندوقهای کالایی این ریسکها را حذف میکنند و مالکیت کالا را در قالب اوراق بهادار به سرمایهگذاران میدهند.
- نقدشوندگی بالا: وجود بازار ثانویه شفاف و حضور بازارگردان باعث میشود واحدهای صندوق بهسرعت و با حداقل اختلاف قیمت خرید و فروش شوند. این ویژگی در مواقع نیاز به نقدینگی بسیار ارزشمند است.
- حداقل سرمایه مورد نیاز: واحدهای صندوقهای کالایی با مبالغ نسبتاً کم (حداقل ۱۰۰ هزار تومان) قابل خریداری هستند؛ بنابراین عموم افراد میتوانند از مزایای بازار کالایی بهرهمند شوند.
- مدیریت حرفهای: تصمیمگیری درباره خرید و فروش اوراق مبتنیبر کالا توسط مدیران حرفهای انجام میشود؛ وجود متولی و حسابرس مستقل نیز نظارت بر عملکرد صندوق را تقویت میکند.
- تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری: سرمایهگذاری در کالاهای مختلف مانند طلا، نقره و زعفران به کاهش ریسک کل سبد و همگامسازی بازدهی با روند تورم کمک میکند.
ریسکهای صندوق کالایی
گرچه صندوقهای کالایی زیر نظارت سازمان بورس فعالیت میکنند و ریسکهای نگهداری کالای فیزیکی را حذف کردهاند، اما سرمایهگذاری در آنها همچنان بدون ریسک نیست؛ مهمترین ریسکها عبارتاند از:
- ریسک مدیریت صندوق: عملکرد ضعیف مدیر صندوق در انتخاب زمان خرید و فروش یا نگهداری اوراق میتواند بازدهی صندوق را کاهش دهد؛ بنابراین پیش از انتخاب صندوق، سابقه و توان تیم مدیریتی را بررسی کنید.
- ریسکهای کلان اقتصادی: تغییرات نرخ بهره، سیاستهای پولی و تحولات بازارهای جهانی میتواند بر قیمت کالاها و در نتیجه ارزش داراییهای صندوق اثر بگذارد؛ بهعنوان مثال، افزایش نرخ بهره ممکن است قیمت طلا یا نقره را تحت فشار قرار دهد.
معرفی بهترین صندوقهای کالایی
انتخاب بهترین صندوق کالایی به عوامل مختلفی مانند نوع دارایی پایه، میزان بازدهی، ارزش خالص داراییها (NAV)، نقدشوندگی، عملکرد مدیر صندوق و میزان ریسکپذیری سرمایهگذار بستگی دارد؛ بهطور معمول، صندوقهایی که ارزش دارایی بالاتر، حجم معاملات بیشتر و عملکرد باثباتتری دارند، توجه بیشتری از سوی سرمایهگذاران جذب میکنند. در جدول زیر، بهترین صندوقهای کالایی بازار را از سایت فیپیران (fipiran) بر اساس ارزش دارایی و میزان بازدهی تا تاریخ منتهی به 23 اردیبهشت 1405 بررسی کردهایم.
| بهترین صندوقهای کالایی | |||
| نام صندوق | نماد | کل ارزش خالص داراییها | بازدهی 1 ساله |
| مبتنی بر کالای کهربا | کهربا | 543,582.69 میلیارد ریال | 198.99% |
| طلای عیار مفید | عیار | 2,308,130.23 میلیارد ریال | 199.26% |
| پشتوانه چند کالایی پارسیان | طلا | 943,718.47 میلیارد ریال | 197.14% |
| در اوراق بهادار مبتنی بر طلای کیان | گوهر | 239,904.11 میلیارد ریال | 196.78% |
در جدول بالا، برخی از بزرگترین و پربازدهترین صندوقهای کالایی بازار سرمایه از نظر ارزش خالص داراییها (AUM) و بازدهی یکساله مقایسه شدهاند که هرکدام با توجه به ترکیب دارایی، نقدشوندگی و عملکرد مدیریتی، مورد توجه سرمایهگذاران قرار گرفتهاند.
در مقاله “بهترین صندوق سرمایه گذاری“ به معرفی 10 صندوق برتر در بورس پرداختیم، پیشنهاد میکنیم مطالعه کنید.
نحوه سرمایهگذاری در صندوق کالایی
برای سرمایهگذاری در صندوقهای کالایی، ابتدا باید در سامانه سجام ثبتنام کرده و کد بورسی داشته باشید؛ پس از آن میتوانید از طریق سامانههای معاملاتی کارگزاریها یا اپلیکیشنهای سرمایهگذاری، صندوق کالایی موردنظر خود را جستوجو و خریداری کنید؛ مراحل کلی سرمایهگذاری به این صورت است:
- ثبتنام در سجام و دریافت کد بورسی: برای خرید صندوقهای قابل معامله، داشتن کد بورسی ضروری است.
- انتخاب صندوق کالایی مناسب: سرمایهگذار باید با توجه به هدف و میزان ریسکپذیری خود، صندوقی مثل طلا، نقره، کشاورزی یا انرژی را انتخاب کند.
- بررسی اطلاعات صندوق: قبل از خرید، بهتر است ترکیب دارایی، بازدهی، کارمزد، بازارگردان و NAV صندوق بررسی شود.
- ثبت سفارش خرید: بعد از انتخاب صندوق، سرمایهگذار میتواند نماد آن را در سامانه معاملاتی جستوجو کرده و سفارش خرید ثبت کند.
- مدیریت و فروش واحدها: پس از خرید، واحدهای صندوق در پرتفوی سرمایهگذار نمایش داده میشود و در زمان دلخواه میتوان آنها را فروخت.
صندوقهای کهربا و نقران را میتوان از طریق اپلیکیشن کاریزما نیز خریداری کرد. از مزایای خرید این صندوقها از اپلیکیشن کاریزما میتوان به فرآیند کاملاً آنلاین، دسترسی ساده به صندوقها، مشاهده دارایی در پرتفوی، امکان سرمایهگذاری با مبالغ خرد و حذف دردسرهای خرید و نگهداری فیزیکی طلا و نقره اشاره کرد. برای دانلود پلیکیشن کاریزما بر روی دکمه زیر کلیک کنید.
کارمزد سرمایه گذاری در صندوق کالایی چقدر است؟
کارمزد سرمایهگذاری در صندوقهای کالایی معمولاً دو بخش دارد:
- کارمزد خرید و فروش واحدهای صندوق
- هزینههای مدیریتی و عملیاتی صندوق
در صندوقهای کالایی قابل معامله یا ETF، مثل صندوقهای طلا و نقره، کارمزد اصلی هنگام خرید و فروش واحدهای صندوق از سرمایهگذار کسر میشود. طبق نرخ اعلامشده برای معاملات واحدهای صندوقهای سرمایهگذاری کالایی، کارمزد خرید ۰٫۰۰۱۲ و کارمزد فروش هم ۰٫۰۰۱۲ از ارزش معامله است؛ یعنی هر طرف معامله حدود ۰٫۱۲ درصد کارمزد پرداخت میکند؛ مجموع کارمزد خرید و فروش در صندوقهای کالایی برابر با ۰٫۰۰۲۴ یا ۰٫۲۴ درصد است.
در مقاله “کارمزد صندوق های سرمایه گذاری چقدر است؟ نرخ جدید کارمزدها” به طور کامل توضیح دادهایم.
سخن پایانی درباره صندوق کالایی
در نهایت، صندوق کالایی یکی از کاربردیترین ابزارهای سرمایهگذاری غیرمستقیم در بازار سرمایه است که امکان سرمایهگذاری روی کالاهایی مانند طلا، نقره، زعفران و سایر داراییهای کالایی را بدون نیاز به خرید و نگهداری فیزیکی فراهم میکند. این صندوقها با نقدشوندگی بالا، مدیریت حرفهای، امکان سرمایهگذاری با مبالغ کم و کاهش ریسکهای نگهداری فیزیکی، به گزینهای جذاب برای سرمایهگذاران تبدیل شدهاند.
همچنین تنوع صندوقهای کالایی باعث میشود افراد بتوانند متناسب با میزان ریسکپذیری و هدف سرمایهگذاری خود، صندوق مناسب را انتخاب کنند. اگر بهدنبال حفظ ارزش سرمایه در برابر تورم و تنوعبخشی به سبد دارایی خود هستید، صندوقهای کالایی میتوانند یکی از بهترین گزینههای سرمایهگذاری برای شما باشند.
سوالات متداول
صندوق کالایی نوعی صندوق سرمایهگذاری قابل معامله در بورس است که داراییهای آن بر پایه کالاهایی مانند طلا، نقره، زعفران، انرژی و سایر کالاها تشکیل میشود و سرمایهگذار بدون خرید فیزیکی کالا میتواند از نوسانات قیمت آن بهرهمند شود.
برای خرید صندوق کالایی فقط داشتن کد بورسی و دسترسی به سامانه معاملاتی کارگزاری کافی است؛ پس از دریافت کد بورسی میتوانید مانند سهام، واحدهای صندوق را خرید و فروش کنید.
صندوقهای کالایی ریسکهایی مثل سرقت، گم شدن، هزینه نگهداری و انبارداری را حذف میکنند و در عین حال نقدشوندگی بالاتری نسبت به خرید فیزیکی کالا دارند.
خیر؛ بازدهی صندوقهای کالایی به نوسانات قیمت کالای پایه وابسته است و سود تضمینشدهای ندارند. ارزش این صندوقها ممکن است با رشد یا افت قیمت کالا افزایش یا کاهش پیدا کند.
صندوق تککالایی فقط روی یک کالا مثل طلا یا نقره سرمایهگذاری میکند، اما صندوق چندکالایی دارایی خود را بین چند کالای مختلف تقسیم میکند تا ریسک سرمایهگذاری کاهش یابد.
حداقل مبلغ سرمایهگذاری در صندوقهای کالایی معمولاً معادل حداقل ارزش سفارش در بورس است و با مبالغ کم، حتی حدود ۱۰۰ هزار تومان نیز میتوان سرمایهگذاری را آغاز کرد.
5 دیدگاه برای این مطلب
با درود
آیا کاریزما صندوق کالایی غیر از طلا ندارد؟
سلام جواد عزیز
صندوق نقره کاریزما یکی از صندوقهای کالایی مبتنی بر نقره است که با نماد نقران معامله میشود و دارایی اصلی آن گواهی سپرده نقره است.
عالی
تشکر از مطالب خوبتان
خیلی مطالب مفیدی راجع به صندوق کالایی بود مرسی
خوشحالیم که مطالب کاریزما برای شما مفید و آموزنده بودند 🙏