حق تقدم سهام چیست؟ + فرمول محاسبه و نحوه استفاده از آن
- نویسندگان متخصص: مطالب توسط نویسندگان متخصص در حوزه مربوطه تهیه می‌شوند.
- بازبینی کارشناسی: محتوا از نظر صحت و دقت اطلاعات توسط کارشناسان بررسی میشود.
- منابع معتبر: آمار و اطلاعات بر پایه منابع رسمی و قابل‌استناد ارائه می‌شوند.
- به‌روزرسانی مستمر: مطالب هم‌زمان با تغییرات بازار و انتشار اطلاعات جدید به‌روزرسانی می‌شوند.
- آموزش مسئولانه: هدف کاریزما لرنینگ، افزایش آگاهی مالی است؛ نه وعده سود یا ارائه توصیه‌ای یکسان برای همه.
حق تقدم سهام، حقی است که در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی یا مطالبات حال‌شده، به سهامداران فعلی شرکت تعلق میگیرد تا بتوانند متناسب با تعداد سهام خود، سهام جدید شرکت را خریداری کنند. این حق معمولاً با اضافه‌شدن حرف «ح» به انتهای نماد اصلی در پرتفوی سهامدار نمایش داده میشود.
سهامدار پس از دریافت حق تقدم می‌تواند با پرداخت مبلغ اسمی، آن را به سهم تبدیل کند؛ در مهلت تعیین‌شده آن را در بازار بفروشد یا اقدامی انجام ندهد تا در فرآیند فروش حق تقدمهای استفادهنشده قرار بگیرد. تعداد حق تقدم و مهلت استفاده از آن در اطلاعیه رسمی شرکت در سامانه کدال اعلام میشود.
در این مقاله از کاریزما لرنینگ، نحوه دریافت و محاسبه حق تقدم، پذیره‌نویسی الکترونیکی، روش فروش و تبدیل آن به سهم و اتفاقی را که در صورت انجام‌ندادن هیچ‌یک از این اقدامات رخ می‌دهد، بررسی می‌کنیم.
حق تقدم سهام چیست؟
حق تقدم سهام، حقی است که در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی یا مطالبات حال‌شده به سهامداران فعلی شرکت داده میشود تا متناسب با سهام خود، در خرید سهام جدید شرکت اولویت داشته باشند. تعداد حق تقدم هر سهامدار به تعداد سهام او و درصد افزایش سرمایه بستگی دارد.
حق تقدم معمولاً زمانی ایجاد میشود که شرکت برای تأمین منابع مالی جدید، از محل آورده نقدی یا مطالبات حال‌شده سهامداران افزایش سرمایه دهد. این حق معمولاً با اضافه‌شدن حرف «ح» به انتهای نماد اصلی در پرتفوی سهامدار نمایش داده میشود.
پس از دریافت حق تقدم، سهامدار باید در مهلت تعیین‌شده درباره آن اقدام کند. بسته به شرایط، امکان تبدیل حق تقدم به سهم، فروش آن یا تعیین تکلیف از طریق فرآیند حق تقدمهای استفادهنشده وجود دارد.
حق تقدم با سهم عادی تفاوت دارد. اگر سهامدار بخواهد حق تقدم خود را به سهم تبدیل کند، باید طبق اطلاعیه شرکت و در مهلت تعیین‌شده اقدام کند. در این حالت، ممکن است لازم باشد مبلغ اسمی هر حق تقدم را بپردازد یا این مبلغ از مطالبات او نزد شرکت کسر شود.
حق تقدم سهام به چه کسانی تعلق میگیرد؟
در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی یا مطالبات حال‌شده، حق تقدم به سهامدارانی تعلق میگیرد که در روز برگزاری مجمع عمومی فوق‌العاده، سهام شرکت را در اختیار داشته باشند. تاریخ مجمع و جزئیات افزایش سرمایه در اطلاعیههای رسمی شرکت منتشر میشود.
برای ایجاد حق تقدم، دو شرط اصلی وجود دارد:
- شرکت از محل آورده نقدی یا مطالبات حال‌شده سهامداران افزایش سرمایه دهد؛
- فرد در تاریخ تعیین‌شده، سهامدار شرکت باشد.
هر افزایش سرمایه‌ای باعث ایجاد حق تقدم نمیشود. برای مثال، در افزایش سرمایه از محل سود انباشته یا تجدید ارزیابی دارایی‌ها، به سهامداران سهام جایزه تعلق میگیرد، نه حق تقدم.
| تأثیر روش افزایش سرمایه بر دارایی سهامدار | ||
| روش افزایش سرمایه | دارایی ایجادشده برای سهامدار | نیاز به پرداخت وجه |
| آورده نقدی | حق تقدم | دارد |
| مطالبات حال‌شده | حق تقدم | ممکن است از مطالبات کسر شود |
| سود انباشته | سهام جایزه | ندارد |
| تجدید ارزیابی دارایی‌ها | معمولاً سهام جایزه | ندارد |
تعداد حق تقدم چگونه محاسبه میشود؟
تعداد حق تقدم هر سهامدار به دو عامل بستگی دارد:
- تعداد سهامی که در تاریخ تعیین‌شده برای برخورداری از حق تقدم در اختیار دارد؛
- درصد افزایش سرمایه‌ای که سهامدار باید برای آن پول پرداخت کند یا طلب خود از شرکت را به سرمایه تبدیل کند.
فرمول محاسبه تعداد حق تقدم به شکل زیر است:
تعداد حق تقدم = تعداد سهام مشمول حق تقدم × درصد افزایش سرمایه از محل آورده نقدی یا مطالبات
درصد افزایش سرمایه باید در فرمول به‌صورت اعشاری وارد شود؛ برای مثال، افزایش سرمایه ۵۰ درصدی برابر با ۰٫۵ است.
مثال محاسبه تعداد حق تقدم
فرض کنید سهامداری در تاریخ تعیین‌شده، ۲۰٬۰۰۰ سهم از یک شرکت داشته باشد و شرکت از محل آورده نقدی، ۳۰ درصد افزایش سرمایه دهد:
۶٬۰۰۰ حق تقدم = ۲۰٬۰۰۰ × ۰٫۳
در این مثال، ۶٬۰۰۰ حق تقدم به سهامدار تعلق میگیرد. اگر سهامدار بخواهد همه این حق تقدم‌ها را به سهم تبدیل کند، باید مبلغ اسمی هر حق تقدم را طبق اطلاعیه شرکت پرداخت کند.
اگر افزایش سرمایه از چند محل انجام شود، برای محاسبه تعداد حق تقدم باید فقط درصد افزایش سرمایه از محل آورده نقدی و مطالبات حال‌شده سهامداران را در نظر گرفت، نه کل درصد افزایش سرمایه.
نماد حق تقدم چگونه مشخص میشود؟
نماد حق تقدم معمولاً با اضافه‌شدن حرف «ح» به انتهای نماد اصلی شرکت مشخص میشود. برای مثال، اگر نماد اصلی شرکتی «الف» باشد، نماد حق تقدم آن ممکن است به شکل «الف‌ح» نمایش داده شود.
بااین‌حال، نماد دقیق، زمان بازگشایی و مهلت معامله باید از طریق سامانه معاملاتی یا اطلاعیه رسمی شرکت بررسی شود. مشاهده نماد «ح» در پرتفوی به این معنی نیست که حق تقدم برای همیشه قابل معامله است؛ این نماد معمولاً برای فروش یا استفاده، مهلت مشخصی دارد.
با حق تقدم سهام چه کار کنیم؟
پس از تخصیص حق تقدم، سهامدار معمولاً سه انتخاب دارد:
- پرداخت مبلغ اسمی و تبدیل حق تقدم به سهم؛
- فروش حق تقدم در بازار، در مهلت تعیین‌شده؛
- عدم اقدام تا پایان مهلت و قرارگرفتن حق تقدم در فرآیند فروش حق تقدمهای استفادهنشده.
انتخاب هر مسیر به هدف سهامدار، وضعیت شرکت، قیمت حق تقدم، مبلغ موردنیاز برای پذیره‌نویسی، زمان تبدیل به سهم و میزان نقدشوندگی نماد بستگی دارد.
پذیره‌نویسی حق تقدم سهام چیست؟
پذیره‌نویسی حق تقدم به معنای اعلام آمادگی برای خرید سهام جدید شرکت و پرداخت مبلغ اسمی آن است. در این فرآیند، سهامدار مبلغ تعیین‌شده را پرداخت می‌کند و پس از تکمیل مراحل قانونی و ثبت افزایش سرمایه، حق تقدم او به سهم عادی تبدیل میشود.
در بازار سرمایه ایران، ارزش اسمی هر سهم معمولاً ۱٬۰۰۰ ریال، معادل ۱۰۰ تومان است؛ اما مبلغ دقیق و روش پرداخت باید از اطلاعیه رسمی شرکت بررسی شود.
اگر ۶٬۰۰۰ حق تقدم داشته باشید و ارزش اسمی هر حق تقدم ۱٬۰۰۰ ریال باشد، مبلغ موردنیاز برای استفاده از همه حق تقدم‌ها برابر است با:
۶٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال = ۶٬۰۰۰ × ۱٬۰۰۰ ریال
چگونه حق تقدم را به سهم تبدیل کنیم؟
برای تبدیل حق تقدم به سهم، باید در مهلت تعیین‌شده در اطلاعیه شرکت، مبلغ اسمی حق تقدم را پرداخت و فرآیند پذیره‌نویسی را تکمیل کنید. پس از پایان این مراحل و ثبت افزایش سرمایه، حق تقدم‌ها به سهم عادی تبدیل می‌شوند.
پذیره‌نویسی الکترونیکی حق تقدم
برخی ناشران امکان پذیره‌نویسی غیرحضوری را از طریق درگاه یکپارچه ذی‌نفعان بازار سرمایه فراهم می‌کنند. در این روش، سهامدار می‌تواند بدون ارسال فرم کاغذی یا مراجعه حضوری، درخواست خود را ثبت کند.
مراحل معمول پذیره‌نویسی الکترونیکی به این شکل است:
- ورود به درگاه یکپارچه ذی‌نفعان بازار سرمایه؛
- انتخاب بخش «پذیره‌نویسی سهامدار»؛
- مشاهده تعداد حق تقدم و مبلغ قابل پرداخت؛
- انتخاب تعداد حق تقدم موردنظر؛
- پرداخت مبلغ اسمی؛
- ثبت نهایی درخواست.
امکان پذیره‌نویسی الکترونیکی برای همه شرکت‌ها یکسان نیست. بنابراین، پیش از اقدام باید اطلاعیه رسمی شرکت را بررسی کنید. مهلت استفاده، مبلغ اسمی، روش پرداخت و سایر جزئیات در اطلاعیه «مهلت استفاده از حق تقدم خرید سهام» در سامانه کدال منتشر میشود.
پرداخت از روش اعلام‌شده توسط شرکت
اگر شرکت امکان پذیره‌نویسی الکترونیکی نداشته باشد یا روش دیگری را اعلام کند، باید طبق دستورالعمل همان شرکت اقدام کنید. این روش ممکن است شامل واریز وجه به حساب شرکت، پرداخت از طریق درگاه یا تکمیل فرم اعلام‌شده باشد.
روش دقیق برای همه شرکت‌ها یکسان نیست؛ بنابراین، اطلاعیه رسمی ناشر، مرجع اصلی برای اطلاع از نحوه پرداخت و تبدیل حق تقدم به سهم است.
آیا ارسال فرم کاغذی هنوز روش اصلی استفاده از حق تقدم است؟
ارسال فرم کاغذی را نباید روش عمومی و همیشگی استفاده از حق تقدم در نظر گرفت. برخی شرکت‌ها امکان پذیره‌نویسی الکترونیکی را فراهم می‌کنند و برخی دیگر، روش پرداخت یا ارسال مدارک مشخصی را در اطلاعیه رسمی خود اعلام می‌کنند.
بنابراین، پیش از هر اقدامی، اطلاعیه «مهلت استفاده از حق تقدم خرید سهام» شرکت را در سامانه کدال بررسی کنید. روش پرداخت، شماره حساب، مهلت پذیره‌نویسی و مدارک موردنیاز در این اطلاعیه اعلام میشود.
مدت زمان تبدیل حق تقدم به سهم چقدر است؟
براساس ماده براساس ماده ۱۶۶ لایحه اصلاح قسمتی از قانون تجارت، مهلت استفاده از حق تقدم نباید کمتر از ۶۰ روز باشد. این مهلت از تاریخ شروع پذیره‌نویسی که در اطلاعیه شرکت اعلام شده است، آغاز میشود.
پایان مهلت پذیره‌نویسی به معنی تبدیل فوری حق تقدم به سهم نیست. پس از پایان این مهلت، شرکت باید پرداخت‌ها را بررسی کند، حق تقدمهای استفادهنشده را تعیین تکلیف کند و مراحل ثبت افزایش سرمایه و صدور سهام جدید را انجام دهد. به همین دلیل، تبدیل حق تقدم به سهم ممکن است مدتی بعد از پایان مهلت پذیره‌نویسی انجام شود.
مهم‌ترین تاریخ‌ها را می‌توان از اطلاعیههای رسمی شرکت در کدال بررسی کرد:
- تاریخ شروع پذیره‌نویسی؛
- آخرین مهلت استفاده از حق تقدم؛
- زمان فروش حق تقدمهای استفادهنشده؛
- تاریخ ثبت افزایش سرمایه؛
- زمان تخصیص سهام جدید.
تفاوت حق تقدم تخصیص‌یافته و حق تقدم خریداری‌شده چیست؟
حق تقدم تخصیص‌یافته به دلیل سهامداربودن فرد در تاریخ تعیین‌شده ایجاد میشود. در مقابل، حق تقدم خریداری‌شده، حقی است که فرد آن را از طریق بازار سرمایه خریداری می‌کند.
هر دو نوع حق تقدم برای تبدیل‌شدن به سهم، به پرداخت مبلغ اسمی نیاز دارند. بااین‌حال، خریدار حق تقدم از بازار باید علاوه بر مبلغ اسمی، قیمت خرید آن را نیز بپردازد.
| مقایسه حق تقدم تخصیص‌یافته و حق تقدم خریداری‌شده | ||
| ویژگی | حق تقدم تخصیص‌یافته | حق تقدم خریداری‌شده |
| نحوه دریافت | به دلیل سهامداری در تاریخ تعیین‌شده | از طریق خرید در بازار |
| هزینه دریافت اولیه | ندارد | شامل قیمت خرید در بازار است |
| مبلغ لازم برای تبدیل به سهم | مبلغ اسمی هر حق تقدم | مبلغ اسمی هر حق تقدم |
| تعداد حق تقدم | براساس تعداد سهام و درصد افزایش سرمایه | براساس تعداد حق تقدم خریداری‌شده |
| مهلت استفاده | تا تاریخ اعلام‌شده در اطلاعیه شرکت | تا همان تاریخ اعلام‌شده برای نماد |
| امکان فروش | در بازه معاملاتی اعلام‌شده برای نماد حق تقدم | در بازه معاملاتی اعلام‌شده برای نماد حق تقدم |
| ریسک اصلی | از دست‌دادن مهلت استفاده یا فروش | پرداخت قیمت خرید و مبلغ اسمی و از دست‌دادن مهلت |
آیا برای حق تقدم خریداری‌شده هم باید مبلغ اسمی پرداخت کرد؟
بله. خرید حق تقدم از بازار فقط به معنای خرید حق مشارکت در افزایش سرمایه است. اگر خریدار بخواهد حق تقدم را به سهم عادی تبدیل کند، باید علاوه بر مبلغی که برای خرید آن پرداخته است، مبلغ اسمی هر حق تقدم را نیز طبق اطلاعیه شرکت پرداخت کند.
برای مثال، اگر قیمت خرید هر حق تقدم ۵۰۰ ریال و مبلغ اسمی آن ۱٬۰۰۰ ریال باشد، هزینه تبدیل هر حق تقدم به سهم، پیش از محاسبه کارمزدها، ۱٬۵۰۰ ریال خواهد بود.
چگونه حق تقدم را بفروشیم؟
اگر سهامدار تمایلی به مشارکت در افزایش سرمایه نداشته باشد، می‌تواند حق تقدم خود را تا پایان مهلت معاملاتی اعلام‌شده، از طریق سامانه معاملاتی کارگزاری بفروشد.
مراحل کلی فروش عبارت‌اند از:
- جست‌وجوی نماد حق تقدم در سامانه معاملاتی؛
- بررسی قیمت، حجم معاملات و زمان باقی‌مانده تا پایان مهلت؛
- ثبت سفارش فروش؛
- بررسی انجام معامله و دریافت وجه طبق روال کارگزاری.
دامنه نوسان حق تقدم براساس بازار، تابلو، وضعیت نماد و مقررات جاری تعیین میشود و ممکن است با دامنه نوسان سهم عادی تفاوت داشته باشد. برای ثبت سفارش، محدوده قیمت مجاز همان نماد در سامانه معاملاتی ملاک است.
برای خریدوفروش حق تقدم و سایر نمادهای بازار سرمایه، میتوانید از کاریزما تریدر استفاده کنید. پیش از ثبت سفارش، وضعیت نماد، مهلت معامله و اطلاعیههای ناظر بازار را بررسی کنید.
قیمت حق تقدم سهام چگونه محاسبه میشود؟
قیمت حق تقدم در بازار براساس عرضه و تقاضا تعیین میشود؛ اما با استفاده از یک فرمول می‌توان قیمت نظری آن را محاسبه کرد. قیمت نظری، یک عدد تقریبی برای مقایسه است و الزاماً با قیمت معامله‌شده در بازار یکسان نیست.
برای محاسبه قیمت نظری حق تقدم، به این اطلاعات نیاز داریم:
- قیمت سهم پیش از افزایش سرمایه؛
- ارزش اسمی هر سهم؛
- درصد افزایش سرمایه از محل آورده نقدی یا مطالبات حال‌شده.
فرمول قیمت نظری هر حق تقدم به شکل زیر است:
قیمت نظری حق تقدم = (قیمت سهم پیش از افزایش سرمایه − ارزش اسمی سهم) ÷ (۱ + درصد افزایش سرمایه)
در این فرمول، درصد افزایش سرمایه باید به‌صورت اعشاری وارد شود؛ برای مثال، افزایش سرمایه ۵۰درصدی برابر با ۰٫۵ است.
مثال محاسبه قیمت نظری حق تقدم
فرض کنید:
- قیمت سهم پیش از افزایش سرمایه: ۱۲٬۰۰۰ ریال؛
- ارزش اسمی هر سهم: ۱٬۰۰۰ ریال؛
- افزایش سرمایه از محل آورده نقدی: ۵۰ درصد یا ۰٫۵.
در این صورت:
۷٬۳۳۳ ریال = (۱ + ۰٫۵) ÷ (۱۲٬۰۰۰ − ۱٬۰۰۰)
بنابراین، قیمت نظری هر حق تقدم در این مثال حدود ۷٬۳۳۳ ریال است.
قیمت واقعی حق تقدم ممکن است با قیمت نظری تفاوت داشته باشد. عرضه و تقاضا، نقدشوندگی نماد، وضعیت مالی شرکت، زمان باقی‌مانده تا پایان مهلت استفاده و انتظارات معامله‌گران از عوامل مؤثر بر قیمت حق تقدم هستند.
همچنین اگر افزایش سرمایه شرکت از چند محل انجام شده باشد، در این فرمول فقط درصد مربوط به آورده نقدی یا مطالبات حال‌شده در نظر گرفته میشود؛ نه کل درصد افزایش سرمایه.
هزینه واقعی خرید حق تقدم چقدر است؟
برای محاسبه هزینه واقعی تبدیل حق تقدم خریداری‌شده به سهم، نباید فقط قیمت تابلو را در نظر گرفت. خریدار باید قیمت خرید حق تقدم از بازار و مبلغ اسمی آن را با هم محاسبه کند.
فرمول هزینه پایه تبدیل هر حق تقدم به سهم عبارت است از:
هزینه تمام‌شده هر سهم از محل حق تقدم خریداری‌شده = قیمت خرید هر حق تقدم + مبلغ لازم برای پذیره‌نویسی هر سهم جدید + کارمزد خرید حق تقدم
برای مثال، اگر قیمت خرید هر حق تقدم ۶٬۸۰۰ ریال و مبلغ اسمی آن ۱٬۰۰۰ ریال باشد:
۷٬۸۰۰ ریال =۶٬۸۰۰ + ۱٬۰۰۰
در این مثال، هزینه پایه تبدیل هر حق تقدم به سهم ۷٬۸۰۰ ریال است. کارمزد خرید، کارمزد فروش یا سایر هزینه‌های احتمالی نیز باید جداگانه در نظر گرفته شود.
این محاسبه برای حق تقدم تخصیص‌یافته متفاوت است؛ زیرا سهامدار برای دریافت اولیه آن مبلغی پرداخت نکرده است. در این حالت، هزینه تبدیل هر حق تقدم معمولاً شامل مبلغ اسمی و کارمزدهای مربوط به پذیره‌نویسی است.
هزینه حق تقدم را با قیمت سهم عادی مقایسه کنیم؟
برای مقایسه حق تقدم با سهم عادی، باید قیمت خرید حق تقدم، مبلغ اسمی و زمان تبدیل آن به سهم را هم‌زمان در نظر گرفت.
بنابراین، مقایسه درست به شکل زیر انجام میشود:
قیمت خرید حق تقدم + مبلغ اسمی + هزینه‌های مربوط
این مبلغ باید با قیمت سهم عادی پس از بازگشایی و تعدیل مقایسه شود، نه با قیمت سهم پیش از افزایش سرمایه.
پایین‌تر بودن هزینه محاسباتی حق تقدم نسبت به قیمت سهم عادی، به‌تنهایی به معنی سود قطعی نیست. ممکن است تبدیل حق تقدم به سهم زمان‌بر باشد و قیمت سهم در این فاصله کاهش یا افزایش پیدا کند. نقدشوندگی، مهلت باقی‌مانده و شرایط شرکت نیز باید در تصمیم‌گیری در نظر گرفته شود.
اگر حق تقدم را نفروشیم چه میشود؟
اگر سهامدار تا پایان مهلت تعیین‌شده، نه مبلغ اسمی را پرداخت کند و نه حق تقدم خود را بفروشد، حق تقدم او در گروه «حق تقدمهای استفادهنشده» قرار میگیرد.
در این حالت، شرکت معمولاً حق تقدمهای استفادهنشده را پس از پایان مهلت به فروش می‌رساند و مبلغ حاصل را پس از کسر هزینه‌ها و کارمزدهای مربوط، طبق فرآیند اعلام‌شده به سهامداران پرداخت می‌کند.
اگر سهامدار تا پایان مهلت پذیره‌نویسی اقدامی نکند، حق تقدم او در فرایند فروش حق تقدمهای استفادهنشده قرار میگیرد. در این حالت، سهامدار کنترل مستقیمی بر زمان و قیمت فروش ندارد و دریافت مبلغ حاصل نیز ممکن است زمان‌بر باشد. بنابراین بهتر است پیش از پایان مهلت، یکی از مسیرهای زیر را انتخاب کند:
- پرداخت مبلغ اسمی و تبدیل حق تقدم به سهم؛
- فروش حق تقدم در بازار؛
- واگذاری حق تقدم به فرایند فروش حق تقدمهای استفادهنشده.
مزایای حق تقدم برای سهامداران چیست؟
حق تقدم در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی یا مطالبات، چند امکان در اختیار سهامداران فعلی شرکت قرار می‌دهد:
- سهامداران فعلی برای خرید سهام جدید نسبت به سایر متقاضیان اولویت دارند؛
- سهامدار می‌تواند با پرداخت مبلغ اسمی، مشارکت خود در شرکت را ادامه دهد؛
- با استفاده از همه حق تقدم‌ها، درصد مالکیت سهامدار در شرکت حفظ میشود؛
- حق تقدم قابل‌انتقال است و سهامدار می‌تواند آن را در مهلت مقرر بفروشد؛
- سهامدار می‌تواند براساس شرایط خود، میان تبدیل حق تقدم، فروش آن یا پذیرش فرآیند فروش استفادهنشده تصمیم بگیرد.
این مزایا به معنی سود قطعی نیستند. انتخاب بهترین مسیر به قیمت سهم و حق تقدم، مبلغ موردنیاز برای پذیره‌نویسی، زمان تبدیل، وضعیت شرکت و نقدشوندگی نماد بستگی دارد.
ریسک‌های خرید و نگهداری حق تقدم چیست؟
حق تقدم علاوه بر نوسان‌های معمول بازار، ریسک‌های خاصی دارد:
- مهلت محدود: بی‌توجهی به تاریخ پایان می‌تواند باعث فروش حق تقدم به‌عنوان «استفادهنشده» شود.
- تأخیر در تبدیل: پرداخت مبلغ اسمی به معنی اضافه‌شدن فوری سهم به پرتفوی نیست.
- نوسان قیمت: قیمت حق تقدم تحت تأثیر سهم اصلی، وضعیت شرکت و عرضه و تقاضا تغییر می‌کند.
- نقدشوندگی پایین‌تر: ممکن است فروش آن مانند سهم اصلی سریع انجام نشود.
- تفاوت قیمت نظری و واقعی: قیمت معامله‌شده می‌تواند با قیمت محاسباتی تفاوت داشته باشد.
- ریسک شرکت: وضعیت مالی شرکت، هدف افزایش سرمایه و نحوه مصرف منابع می‌تواند بر ارزش حق تقدم اثر بگذارد.
تفاوت حق تقدم و سهم عادی چیست؟
حق تقدم و سهم عادی هر دو به شرکت مربوط‌اند، اما از نظر ماهیت، مهلت معامله و حقوق سهامداری تفاوت دارند. جدول زیر مهم‌ترین تفاوت‌های این دو را نشان می‌دهد.
| جدول مقایسه حق تقدم و سهم عادی | ||
| ویژگی | حق تقدم | سهم عادی |
| ماهیت | حق خرید سهام جدید شرکت با اولویت برای سهامداران فعلی | نشان‌دهنده مالکیت در شرکت |
| نیاز به پرداخت مبلغ اسمی | برای تبدیل به سهم دارد | ندارد |
| مهلت معامله | معمولاً محدود و مشخص | براساس وضعیت نماد و مقررات بازار |
| امکان تبدیل | پس از پرداخت مبلغ اسمی و تکمیل مراحل ثبت افزایش سرمایه | موضوعیت ندارد |
| نماد معاملاتی | معمولاً با حرف «ح» در انتهای نماد اصلی | نماد اصلی شرکت |
| نقدشوندگی | ممکن است از سهم اصلی کمتر باشد | به شرایط نماد و بازار بستگی دارد |
| زمان دریافت سهم | پس از تکمیل فرآیند افزایش سرمایه و تخصیص سهام | پس از انجام معامله و تسویه |
تفاوت حق تقدم و سهام جایزه چیست؟
حق تقدم و سهام جایزه هر دو ممکن است پس از افزایش سرمایه در پرتفوی سهامدار ظاهر شوند، اما منبع ایجاد، نیاز به پرداخت وجه و نحوه تبدیل آن‌ها با یکدیگر تفاوت دارد.
| جدول مقایسه حق تقدم و سهام جایزه | ||
| ویژگی | حق تقدم | سهام جایزه |
| علت ایجاد | افزایش سرمایه از محل آورده نقدی یا مطالبات حال‌شده | معمولاً افزایش سرمایه از محل سود انباشته یا تجدید ارزیابی دارایی‌ها |
| نیاز به پرداخت وجه | معمولاً دارد | ندارد |
| امکان فروش | معمولاً تا پایان مهلت تعیین‌شده قابل فروش است | پس از ثبت افزایش سرمایه و تخصیص به پرتفوی، مانند سهم عادی معامله میشود |
| تبدیل به سهم | با پرداخت مبلغ اسمی و تکمیل مراحل ثبت افزایش سرمایه | پس از تکمیل فرآیند افزایش سرمایه به سهامدار تخصیص می‌یابد |
| هدف اصلی | تأمین منابع جدید برای شرکت | اصلاح ساختار سرمایه یا تبدیل منابع داخلی شرکت به سرمایه |
آیا حق تقدم سود سهام دارد؟
حق تقدم تا زمانی که به سهم عادی تبدیل نشده است، از نظر وضعیت معاملاتی و حقوق سهامداری دقیقاً مانند سهم اصلی نیست. شرایط برخورداری از سود نقدی یا سایر حقوق سهامداران به زمان برگزاری مجمع، تاریخ ثبت افزایش سرمایه و وضعیت ثبت‌شدن سهام بستگی دارد.
برای پاسخ دقیق، باید اطلاعیه مجمع و اطلاعیه شرکت درباره سهام جدید بررسی شود. بنابراین نمی‌توان گفت هر حق تقدم بدون توجه به زمان تبدیل، مشمول سود نقدی خواهد بود.
آیا خرید حق تقدم بهتر از خرید سهم عادی است؟
پاسخ یکسانی برای همه افراد وجود ندارد. برای مقایسه این دو، باید موارد زیر بررسی شود:
- قیمت خرید حق تقدم؛
- مبلغ اسمی موردنیاز برای تبدیل؛
- قیمت سهم اصلی؛
- زمان باقی‌مانده تا پایان مهلت؛
- مدت احتمالی تبدیل به سهم؛
- نقدشوندگی حق تقدم؛
- وضعیت مالی و برنامه شرکت.
پس از بررسی این موارد، اگر خرید حق تقدم را انتخاب کردید، برای ثبت سفارش به کد بورسی و حساب معاملاتی فعال نیاز دارید. اگر هنوز این مراحل را انجام نداده‌اید، باید ابتدا ثبت‌نام و احراز هویت کنید. برای آشنایی با خدمات بازار سرمایه و شروع معاملات، میتوانید خدمات کارگزاری کاریزما را بررسی کنید.
جمع‌بندی
حق تقدم سهام امکانی است که در برخی افزایش سرمایه‌ها به سهامداران فعلی شرکت داده میشود. این حق، قابل‌انتقال است و سهامدار می‌تواند آن را به سهم تبدیل کند، در مهلت مقرر بفروشد یا در صورت بی‌اقدامی، منتظر فروش حق تقدم استفادهنشده بماند.
برای تصمیم‌گیری، ابتدا اطلاعیه شرکت در کدال را بخوانید و تعداد حق تقدم، مبلغ اسمی، مهلت استفاده، روش پذیره‌نویسی و زمان‌بندی افزایش سرمایه را بررسی کنید. سپس با مقایسه قیمت حق تقدم، هزینه واقعی تبدیل، وضعیت شرکت و میزان نقدشوندگی، مسیر مناسب را انتخاب کنید.
اطلاعات این مقاله براساس مقررات و رویه‌های موجود تا مهرماه ۱۴۰۵ تهیه شده است. درصورت تغییر مقررات یا انتشار اطلاعیه جدید، اطلاعات رسمی شرکت و نهاد ناظر بازار ملاک اقدام خواهد بود.
سوالات متداول
حق تقدم، اولویت سهامداران فعلی برای خرید سهام جدید شرکت در افزایش سرمایه از محل آورده نقدی یا مطالبات حال‌شده است.
اگر تا پایان مهلت، حق تقدم را نفروشید یا مبلغ اسمی آن را پرداخت نکنید، حق تقدم استفادهنشده محسوب میشود و شرکت معمولاً آن را به فروش می‌رساند. مبلغ حاصل پس از کسر هزینه‌ها، طبق اطلاعیه شرکت به سهامدار پرداخت میشود.
حق تقدم تا زمان تبدیل به سهم عادی، شرایطی متفاوت با سهم دارد. برخورداری از سود نقدی به زمان ثبت سهام و شرایط اعلام‌شده در اطلاعیه مجمع و شرکت بستگی دارد.
در این صورت حق تقدم به سهم تبدیل نمیشود. اگر آن را نیز در مهلت مقرر نفروشید، در فرآیند فروش حق تقدمهای استفادهنشده قرار میگیرد.
بله. خریدار باید علاوه بر قیمت خرید حق تقدم، مبلغ اسمی هر حق تقدم را برای تبدیل آن به سهم پرداخت کند.
براساس ماده ۱۶۶ قانون تجارت، مهلت استفاده از حق تقدم نباید کمتر از ۶۰ روز باشد. تاریخ دقیق شروع و پایان در اطلاعیه رسمی شرکت اعلام میشود.
پس از پرداخت مبلغ اسمی و تکمیل فرآیندهای قانونی و ثبتی شرکت، حق تقدم به سهم تبدیل میشود. این فرآیند معمولاً فوری نیست و زمان آن به اقدامات شرکت بستگی دارد.
میتوانید پرتفوی خود را در سامانه معاملاتی بررسی کنید و اطلاعیههای افزایش سرمایه و مهلت استفاده از حق تقدم را در سامانه کدال مشاهده کنید.
تا زمانی که نماد حق تقدم باز باشد و مهلت معامله آن به پایان نرسیده باشد، امکان خریدوفروش آن طبق مقررات و شرایط نماد وجود دارد.
محتوای مقالات، تحلیل‌ها و ابزارهای ارائه‌شده صرفاً با هدف آموزش و اطلاع‌رسانی تهیه شده است و نباید به‌عنوان توصیه مالی یا سرمایه‌گذاری شخصی تلقی شود. سرمایه‌گذاری در بازارهای مالی با ریسک نوسان و احتمال زیان همراه است و عملکرد گذشته دارایی‌ها و ابزارهای مالی، تضمینی برای بازده آینده آن‌ها نیست. تصمیم نهایی برای سرمایه‌گذاری باید با توجه به شرایط مالی، اهداف، افق زمانی و میزان ریسک‌پذیری هر فرد گرفته شود.
