شاخصهای بورس را بهتر بشناسیم
- نویسندگان متخصص: مطالب توسط نویسندگان متخصص در حوزه مربوطه تهیه میشوند.
- بازبینی کارشناسی: محتوا از نظر صحت و دقت اطلاعات توسط کارشناسان بررسی میشود.
- منابع معتبر: آمار و اطلاعات بر پایه منابع رسمی و قابلاستناد ارائه میشوند.
- بهروزرسانی مستمر: مطالب همزمان با تغییرات بازار و انتشار اطلاعات جدید بهروزرسانی میشوند.
- آموزش مسئولانه: هدف کاریزما لرنینگ، افزایش آگاهی مالی است؛ نه وعده سود یا ارائه توصیهای یکسان برای همه.
به جای بررسی قیمت صدها سهم به طور جداگانه، شاخص بورس میتواند به عنوان نشانگر، تغییرات بخش یا کل بازار سرمایه را به طور خلاصه و به عدد نمایش دهد. با شاخصهای بورس ایران میتوانیم بفهمیم بازار سرمایه در مجموع چه مسیری را طی کرده است. وجود چندین شاخص در بورس به این دلیل است که هیچ شاخصی بهتنهایی وضعیت تمام سهمها یا بازده سبد شخصی سرمایهگذار را نشان نمیدهد. بنابراین شناخت شاخص بورس و انواع شاخصهای موجود در بازار سرمایه برای سرمایهگذاران و فعالان در بازار سرمایه بسیار اهمیت دارد.
بنابراین در این مطلب از کاریزما لرنینگ به سوال شاخص بورس چیست؟، شناخت انواع شاخص بورس در بورس ایران خواهیم پرداخت. در ادامه خواهیم فهمید که هر کدام از شاخصها چه شرکتهای ناشری را پوشش میدهند و به کدام سهمها وزن بیشتری میدهند. همچنین میآموزیم که چطور از این شاخصها برای تحلیل بهتر بازار استفاده کنیم.
شاخص بورس چیست؟
شاخص بورس یک معیار آماری برای اندازهگیری تغییرات مجموعهای از سهام است. هر شاخص بر اساس قواعد مشخصی ساخته میشود؛ بنابراین، ممکن است یک شاخص تغییر قیمت شرکتهای بزرگ را بهتر نمایش دهد و شاخص دیگری تصویر مناسبتری از وضعیت عمومی شرکتهای کوچک و بزرگ ارائه کند.
نکته: عدد شاخص بهتنهایی معنای چندانی ندارد؛ بلکه تغییرات آن در یک بازه زمانی، اهمیت بیشتری دارد. به عنوان مثال، قرارگرفتن شاخص کل روی عدد سه میلیون واحد به این معنا نیست که قیمت سهام بهطور متوسط سه میلیون تومان است. این عدد فقط امکان مقایسه وضعیت بازار با گذشته را فراهم میکند.
مثال کوتاه: اگر شاخصی از ۲۰۰ هزار به ۲۲۰ هزار واحد برسد، در آن بازه ۱۰ درصد رشد کرده است:
درصد رشد شاخص = (میزان افزایش ÷ مقدار اولیه شاخص) × ۱۰۰
انواع شاخصهای بورس
هر کدام از انواع شاخص بورس از زاویه متفاوتی بازار را نمایش میدهند. به همین خاطر، مهمترین شاخصهایی که سرمایهگذاران با آن مواجه میشوند را بررسی میکنیم.
| انواع شاخصهای کاربردی بورس در یک نگاه | |||
| شاخص | چه چیزی را نشان میدهد؟ | وزن شرکتها | کاربرد اصلی |
| شاخص کل | تغییر قیمت سهام و سود نقدی شرکتهای بورسی | بر اساس ارزش بازار | بررسی جهت کلی شرکتهای بزرگ و کل بازار |
| شاخص کل هموزن | تغییر قیمت و سود نقدی شرکتها با وزن برابر | برابر | بررسی وضعیت عمومیتر سهمها |
| شاخص قیمت | تغییر سطح قیمت سهام، بدون محاسبه سود نقدی | بر اساس ارزش بازار | تفکیک بازده قیمتی از بازده کل |
| شاخص قیمت هموزن | تغییر قیمت شرکتها با وزن برابر | برابر | بررسی متوسط تغییر قیمت سهمها |
| شاخص آزاد شناور | عملکرد بخشی از سهام که امکان معامله بیشتری دارد | بر اساس سهام شناور | تحلیل بخش معاملهپذیر بازار |
| شاخص صنعت | عملکرد شرکتهای یک صنعت مشخص | وابسته به ارزش شرکتها | مقایسه صنایعی مانند بانک، خودرو یا پتروشیمی |
| شاخص بازار اول و دوم | عملکرد شرکتهای پذیرفتهشده در هر بازار | بر اساس ارزش بازار
|
مقایسه بخشهای مختلف بورس تهران |
در این جدول بررسی میکنیم که هر کدام از شاخصهای کاربردی بورس چه مواردی را از زوایای مختلف بازار سرمایه نمایش میدهند.
شاخص کل بورس چیست؟
شاخص کل بورس یا TEDPIX تغییرات بازده کل شرکتهای پذیرفتهشده در بورس تهران را نمایش میدهد. این بازده از دو بخش تشکیل میشود:
- تغییر قیمت سهام
- سود نقدی پرداختشده شرکتها
در محاسبه شاخص کل، وزن هر شرکت با ارزش بازار آن ارتباط دارد. ارزش بازار نیز از ضرب تعداد سهام شرکت در قیمت هر سهم به دست میآید. بنابراین، شرکتهای بزرگتر اثر بیشتری بر شاخص کل دارند.
مثال کوتاه: اگر ارزش بازار یک شرکت چندین برابر شرکت دیگری باشد، یک درصد تغییر قیمت آن میتواند اثر بسیار بیشتری بر شاخص کل بگذارد. تاثیر شرکتهای ناشر بزرگ، تاثیر بیشتری در شاخص کل بورس دارد.
نکته: شاخص کل برای تشخیص جهت کلی بازار مفید است؛ اما نباید آن را معادل بازده تمام سهمها یا تمام سرمایهگذاران دانست. حتی در روزی که شاخص کل رشد میکند، ممکن است تعداد زیادی از سهمها منفی باشند.
کسانی که قصد سرمایهگذاری غیرمستقیم در مجموعهای از سهام را دارند، میتوانند عملکرد یک صندوق سهامی را نیز در کنار شاخص کل مقایسه کنند. البته ترکیب دارایی صندوق لزوماً با ترکیب شاخص کل یکسان نیست؛ بنابراین، انتظار بازدهی کاملاً مشابه منطقی نخواهد بود.
شاخص هموزن چیست و چه تفاوتی با شاخص کل دارد؟
در شاخص کل هموزن، شرکتها بدون توجه به اندازه و ارزش بازار، وزن یکسانی دارند. در نتیجه، تغییر قیمت یک شرکت کوچک از نظر محاسباتی بهاندازه تغییر قیمت یک شرکت بزرگ بر این شاخص اثر میگذارد.
تفاوت اصلی شاخص هموزن و شاخص کل بورس هم در همین نکته است. اما برای شناخت تفاوتهای این دو شاخص، جدول زیر ارائه شده است.
| مقایسه شاخص کل بورس با شاخص کل هموزن | ||
| معیار مقایسه | شاخص کل | شاخص کل هموزن |
| نحوه وزندهی | متناسب با ارزش بازار | وزن برابر برای شرکتها |
| اثر شرکتهای بزرگ | زیاد | مشابه سایر شرکتها |
| تصویر غالب | عملکرد شرکتهای بزرگتر | وضعیت عمومیتر شرکتها |
| کاربرد | بررسی جهت کلی و سهمهای شاخصساز | تشخیص گستردگی رشد یا افت بازار |
| محدودیت | ممکن است وضعیت بیشتر سهمها را پنهان کند | اندازه اقتصادی شرکتها را نادیده میگیرد |
سرمایهگذاری که میخواهد بازدهی نزدیکتری به این نماگر داشته باشد، میتواند ویژگیهای یک صندوق شاخصی هم وزن را بررسی کند. صندوق همتراز یک صندوق قابل معامله است که بازدهی آن متناسب با شاخص هموزن طراحی شده است؛ هرچند به دلیل هزینهها، ترکیب پرتفوی و خطای تعقیب، بازده صندوق و شاخص همیشه دقیقاً یکسان نخواهد بود.
چرا شاخص کل و هموزن متفاوت میشوند؟
اختلاف این دو شاخص معمولاً از تفاوت در وزن شرکتها ناشی میشود:
- شاخص کل مثبت و هموزن منفی: شرکتهای بزرگ عملکرد بهتری داشتهاند، اما تعداد بیشتری از سهمها منفی بودهاند.
- شاخص کل منفی و هموزن مثبت: چند شرکت بزرگ افت کردهاند، درحالیکه بسیاری از شرکتهای کوچکتر مثبت بودهاند. این موضوع میتواند نشان گستردهتربودن رشد باشد.
- هر دو مثبت: رشد بازار نسبتاً فراگیر است.
- هر دو منفی: فشار فروش در بخش بزرگی از بازار دیده میشود.
نمودار مقایسه شاخص کل و شاخص هموزن
نمودار زیر یک مثال آموزشی و فرضی است. در این سناریو، رشد چند شرکت بزرگ باعث افزایش شاخص کل شده، اما افت بیشتر شرکتهای کوچکتر شاخص هموزن را کاهش داده است.
کدام شاخص برای تحلیل بازار بهتر است؟
هیچ شاخصی در همه شرایط بهترین گزینه نیست. انتخاب شاخص باید با هدف تحلیل هماهنگ باشد:
- برای بررسی عملکرد شرکتهای بزرگ و شاخصساز، شاخص کل مناسبتر است.
- برای تشخیص مثبت یا منفیبودن بدنه بازار، شاخص هموزن اطلاعات بیشتری میدهد.
- برای تحلیل یک صنعت، باید شاخص همان صنعت را بررسی کرد.
- برای سنجش بازده قیمتی بدون اثر سود نقدی، شاخص قیمت کاربرد دارد.
نکته: بهتر است شاخص کل و هموزن در کنار ارزش معاملات، حجم معاملات، ورود و خروج پول و وضعیت صنایع بررسی شوند. همچنین مقایسه بازده یک سهم یا صندوق با شاخص باید در بازه زمانی یکسان انجام شود.
اشتباهات رایج در تحلیل شاخص بورس
- یکسان دانستن شاخص کل با وضعیت همه سهمها: رشد شاخص کل ممکن است نتیجه رشد چند شرکت بزرگ باشد.
- توجه به عدد شاخص بهجای درصد تغییر: خود عدد شاخص واحد پولی نیست و باید تغییر آن در یک بازه مشخص بررسی شود.
- مقایسه بازههای زمانی متفاوت: نمیتوان بازده یکماهه سهم را با بازده یکساله شاخص مقایسه کرد.
- تصمیمگیری فقط بر اساس رنگ شاخص: مثبت یا منفیبودن یک روز، روند آینده بازار را پیشبینی نمیکند.
- نادیدهگرفتن ترکیب سبد شخصی: اگر سبد شما بیشتر شامل سهام کوچک باشد، شاخص هموزن احتمالاً معیار مقایسه مناسبتری از شاخص کل است.
- تلقی شاخص بهعنوان سیگنال خرید: شاخص ابزار توصیف و تحلیل بازار است، نه دستور خرید یا فروش. برای معامله مستقیم نیز باید وضعیت شرکت، صنعت، ارزشگذاری و ریسک بررسی شود و سفارش از طریق سامانه یک کارگزاری ثبت شود.
سوالات متداول
شاخص کل شناختهشدهترین شاخص بورس ایران است؛ اما برای تحلیل دقیق بازار باید شاخص هموزن، شاخص صنایع و سایر دادههای معاملاتی نیز بررسی شوند.
شاخص کل تغییر بازده قیمت و سود نقدی شرکتهای پذیرفتهشده در بورس تهران را با وزندهی بر اساس ارزش بازار نشان میدهد. به همین دلیل، شرکتهای بزرگ اثر بیشتری بر آن دارند.
هر شاخص بخشی از تغییرات بازار را نشان میدهد. شاخص کل نمایی از بازده کل بازار با تأکید بیشتر بر شرکتهای بزرگ ارائه میکند، شاخص هموزن وضعیت عمومیتر شرکتها را نمایش میدهد و شاخص صنعت عملکرد شرکتهای یک حوزه مشخص را منعکس میکند.
محتوای مقالات، تحلیلها و ابزارهای ارائهشده صرفاً با هدف آموزش و اطلاعرسانی تهیه شده است و نباید بهعنوان توصیه مالی یا سرمایهگذاری شخصی تلقی شود. سرمایهگذاری در بازارهای مالی با ریسک نوسان و احتمال زیان همراه است و عملکرد گذشته داراییها و ابزارهای مالی، تضمینی برای بازده آینده آنها نیست. تصمیم نهایی برای سرمایهگذاری باید با توجه به شرایط مالی، اهداف، افق زمانی و میزان ریسکپذیری هر فرد گرفته شود.
