اوراق مشارکت چیست و انواع آن کدام است؟

اوراق مشارکت چیست و انواع آن کدام است؟

اوراق مشارکت
اقتصاد

اگر قصد سرمایه گذاری داشتـه باشید فرصت‌های زیادی را پیش روی خود دیده‌اید که احتمالا اوراق مشارکت یکی از آنها است. اوراق مشارکت واژه‌ای است که حتی اگر سرمایه‌گذار نیستید بارها با آن مواجه شده‌اید و شاید این سوال برایتان ایجاد شد‌ه‌اید که اوراق مشارکت چیست؟ نحوه خرید و فروش اوراق مشارکت در بازار سرمایه ایران چگونه است؟ انواع اوراق مشارکت کدامند و چه ویژگی‌هایی دارند؟ و همچنین سوالات دیگری که قرار است ما در این مقاله از کاریزما به آن‌ها پاسخ دهیم. 

اوراق مشارکت چیست؟

پیش از اینکه به تعریف اوراق مشارکت بپردازیم خوب است بدانیم که اوراق بهادار چیست؟ اوراق بهادار یکی از مهم‌ترین مفاهیم در دنیای مالی و اقتصاد است و به ورقه یا هر نوع مستندی گفتـه می‌شود که تضمین‌کننده مالکیت و حقوق مالی مالک است. در واقع، اوراق بهادار یک ابزار مالی است که در بازارهای مالی داد و ستد می‌شود و شامل انواع مختلفی است که می‌توان آن‌ها را در سه دستـه کلی قرار داد:

  • اوراق سهام: شامل سهام عادی، سهام ممتاز، حق تقدم خرید سهام، سهام جایزه 
  • اوراق بدهی: شامل اوراق مشارکت، اوراق خزانه اسلامی که با نام اخزا شناختـه می‌شوند و صکوک 
  • اوراق مشتقه: شامل اختیار معامله، قراردادهای آتی، سلف و قرارداد تاخت (سواپ)

در مقاله آشنایی با انواع اوراق بهادار و ماهیت آن‌ها در بازار سرمایه می‌توانید به طور مفصل در خصوص هرکدام از ابزارهای ذکر شد‌ه اطلاعات کاملی کسب کنید.

همانطور که پیداست اوراق مشارکت یکی از انواع اوراق بدهی در ایران است که کارکرد اصلی آن مانند سایر اوراق بدهی تامین مالی پروژه‌های دولتی یا خصوصی مانند طرح های عمرانی، زیرساختی، اقتصادی و… است. 

اوراق مشارکت اوراقی است که به قیمت اسمی منتشر می‌شود و دارای سررسید بود‌ه و به بیان دیگر برای مدت معینی منتشر شد‌ه است. دارنده این اوراق در فواصل زمانی مشخص و متناسب با قیمت اسمی پرداختی خود سود معینی دریافت می‌کند. لازم به ذکر است این سود علی‌الحساب است و در برخی مواقع سود قطعی نیز به حساب دارندگان واریز می‌شود. در نهایت، با فرارسید‌ن سررسید اوراق و تسویه، رابطه دارندگان اوراق با شرکت منتشرکنند‌ه قطع می‌شود.

اوراق_مشارکت_چیست_و_انواع_آن_کدام_است؟02.jpg

ویژگی‌‌های اوراق مشارکت

1-    اوراق مشارکت می‌توانند با نام یا بی‌نام باشند و این در مورد تمامی انواع اور‌اق مشارکت صدق می‌کنند. با‌نام یا بی نام بود‌ن این اوراق در زمان تبلیغات رسانه‌ای اعلام می‌شود. اورا‌ق مشارکت بانام به اسم دارند‌ه و مالک اوراق بود‌ه و حتی در صورت مفقودی یا سرقت نیز به شخصی جز مالک آن سود و اصل سپرده تعلق نمی‌گیرد و امکان فروش آن نیز وجود نخواهد داشت. اوراق مشارکت بی نام اما در وجه حامل بوده و لذا مالک می بایست توجه ویژه ای در خصوص نگهداری آن داشته باشد.

2-    سود این دستـه از اوراق به صورت علی‌الحساب بود‌ه؛ به این معنی که پس از اتمام پروژه و در سررسید نهایی ناشر موظف است سود قطعی را محاسبه کند و مابه‌التفاوت با سود علی‌الحساب را در صورتیکه بیشتر باشد به حساب دارندگان واریز نماید، هرچند این اتفاق به ندرت اتفاق می‌افتد.

3-    وجود ارکانی مانند ضامن در اوراق مشارکت باعث می‌شود که این اوراق از ریسک اندکی برخودار باشند و به تبع آن بازدهی کمتری نسبت به سایر اوراق بهادار پررریسک‌تر مانند سهام دارند. با این وجود، اما به دلیل اینکه این اوراق از جذابیت برخودار باشند عموما بازدهی بیشتر از سپرده‌های بانکی به دارندگان پرداخت می‌شود. معمولا سود آن تابعی است از سود بانکی و نرخ بازدهی سالانه آن بین 3 تا 6 درصد بیشتر است.

4-    چهارمین ویژگی اوراق مشـارکت این است که سود آن معاف از مالیات بود‌ه و به صورت دوره‌ای با کوپن‌های ماهانه، سه ماهه یا سالانه پرداخت می‌شود.

5-    اوراق مشارکت در بازار ثانویه نیز قابل خرید و فروش هستند. در صورتیکه این اوراق غیرقابل معامله در بورس باشد فرد دارنده این اوراق می‌تواند به مراجعه به یکی از شعب بانک عامل اوراق خود را قبل از سررسید به فروش برساند. در صورتیکه این اوراق قابلیت معامله در بورس را داشتـه باشند نیز می‌توانند آن را مانند سهام به فروش برساند.

6-    اوراق مشارکت می‌توانند به کسر فروختـه شوند. این اوراق عموما در دسته سرمایه‌گذاری‌های کوتاه‌مدت قرار می‌گیرند و به ارزشی کمتر از ارزش اسمی به فروش می‌روند. سود سرمایه‌گذار نیز حاصل تفاوت قیمت اوراق در زمان خرید و قیمت اسمی آن در زمان سررسید است.

اوراق_مشارکت_چیست_و_انواع_آن_کدام_است؟03.jpg

انواع اوراق مشارکت

اورا‌ق مشارکت را می‌توان براساس محل معامله یا قابلیت تبدیل آن به دسته‌بندی‌های مختلفی تقسیم نمود. این اوراق براساس محل معامله به دو دستـه تقسیم می‌شوند که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم:

1-    اوراق مشارکت بورسی

به اوراقی که قابلیت معامله در بازار بورس یا فرابورس را دارند، اوراق مشارکت بورسی می‌گویند که شامل:

اوراق مشـارکت ساده:

رایج‌ترین نوع از اوراق مشـارکت است که به دلیل عدم پیچیدگی و سادگی در معامله گزینه سرمایه‌گذاری مناسبی برای عموم محسوب می‌شود. این اوراق می‌توانند با نام یا بی‌نام باشند و دارنده اوراق تا زمان سررسید اوراق می‌تواند صبر کند و سود و اصل سرمایه خود را دریافت کند یا پیش از موعد سررسید در بازار سرمایه آنرا به فروش برساند یا به ناشر ارائه کند.

اوراق مشـارکت قابل تبدیل و اوراق مشارکت قابل تعویض:

شرکت‌های سهامی عام طبق قانون اوراق مشـارکت مصوب 1376 مجلس شورای اسلامی می‌توانند اوراق قابل تبدیل یا قابل تعویض منتشر کنند. ویژگی مهم این اوراق این است که در زمان سررسید قابلیت تعویض با سهام سایر شرکت‌های پذیرفته‌شده در سازمان بورس یا حتی در زمان تحقق افزایش سرمایه نیز قابلیت تبدیل به سهام شرکت مربوطه را دارند. این نوع از اوراق در بازار سرمایه چندان مورد استفاده قرار نمی‌گیرند.

2-    اوراق مشارکت غیربورسی

برخلاف دستـه قبل این نوع از اوراق قابلیت خرید و فروش در بستر سازمان بورس و بازار سرمایه را ندارند و به اوراقی گفتـه می‌شود که تحت نظارت بانک مرکزی منتشر و در شعب بانک‌های عامل معامله می‌شوند. به بیانی دیگر، این نوع از اوراق در بازار پول معامله می‌شوند. در صورتیکه از بازار پول، کارکرد آن و ابزارهای معامله‌شده در آن می‌خواهید اطلاعات دقیقی کسب کنید پیشنهاد می‌کنیم مقاله بازار پول چیست را مطالعه بفرمایید.

اور‌اق مشارکت غیربورسی را می‌توان در دسته‌های زیر قرار داد:

اوراق مشـارکت بانک مرکزی

گاهی دولت به منظور اجرای طرح‌های عمرانی، زیرساختی و غیره نیاز به نقدینگی دارد و بنابراین این اوراق برای تامین مالی اینگونه طرح‌ها منتشر می شوند. این اوراق قابلیت بازخرید توسط بانک عامل را دارند و همانطور که گفتـه شد قابلیت معامله در بورس اوراق بهادار را ندارند.

اوراق مشـارکت وزارتخانه‌ها و شرکت‌های دولتی

علاوه‌بر دولت، شرکت‌ها و سازمان‌های دولتی نیز نیاز به تامین مالی دارند که این اوراق به این منظور منتشر می‌شوند. مانند اوراق مشارکت بانک مرکزی این اوراق نیز قابل بازخرید بوسیله بانک عامل هستند و در بورس معامله نمی‌شوند.

اوراق_مشارکت_چیست_و_انواع_آن_کدام_است؟04.jpg

نحوه خرید و فروش اوراق مشارکت

حال که با اور‌اق مشارکت و انواع آن آشنا شدیم چگونه اور‌اق مشارکت بخریم؟ فروش اوراق مشارکت به چه صورت است؟ آیا می‌توانیم آن را در بازار ثانویه به فروش برسانیم؟

خرید اوراق مشارکت

اوراق مشارکت خارج از بورس (غیربورسی) را می‌توان با در دست داشتـن مدارک شناسایی و مورد نیاز و مراجعه به یکی از شعب بانک عامل خریداری نمود. درخصوص اوراق مشـارکت بورسی نیز شخص سرمایه‌گذار پس از انتخاب اوراق مورد نظر می‌بایست نسبت به اخذ کد معاملاتی اقدام نماید. سپس وارد سیستم پنل کارگزاری مورد نظر شود و سفارش خود را به صورت آنلاین ارسال نماید. در نهایت اوراق خریداری‌شده در پنل معاملاتی قرار می‌گیرد.

در صورتیکه قصد سرمایه‌گذاری و خرید اوراق بهادار را دارید می‌توانید به صورت غیرحضوری و در کمترین زمان ممکن کد بورسی دریافت کنید. برای دریافت کد بورسی کلیک نمایید.

فروش اوراق مشارکت

فروش اوراق مشـارکت بورسی و غیربورسی نیز مانند خرید آنها است و برای فروش اوراق بورسی می‌بایست ازطریق پنل کارگزاری اقدام شود و همچنین جهت فروش اوراق مشـارکت غیربورسی نیز به بانک عامل مورد نظر مراجه و اوراق فروختـه شود. 

کارمزد خرید و فروش اوراق مشـارکت

خرید و فروش اوراق مشـارکت نیز مشمول پرداخت کارمزد است. سقف این کارمزد 0.000726 برای خرید و 0.000774 برای فروش است که در مجموع 0.0015 مبلغ کل معامله است.

مالیات خرید و فروش اوراق مشارکت

طبق ماده ۷ قانون نحوه انتشار اوراق مشـارکت، مبالغ پرداختی و یا تخصیصی بابت سود متعلق به این اوراق مشمول مالیات مقطوع به نرخ پنج درصد است و به سود اوراق مشارکت و معاملات اوراق مذکور هیچ‌گونه مالیات دیگری تعلق نمی‌گیرد.

همچنین پرداخت‌کنندگان سود اوراق مشـارکت اعم از علی‌الحساب و قطعی مکلف‌اند، در هر پرداخت یا تخصیص، مالیات متعلق را به نرخ مذکور کسر و ظرف مدت ۱۰ روز از تاریخ پرداخت یا تخصیص به حسابی که توسط خزانه‌داری کل تعیین می‌شود، واریز و رسید آن را ظرف۳۰ روز از تاریخ واریز همراه با فهرستی متضمن میزان سود پرداختی به حوزه مالیاتی مربوط تسلیم نمایند. پرداخت‌کنندگان سود اور‌اق مشارکت، درصورت تخلف از انجام تکالیف مذکور مشمول مقررات متن ماده (۱۹۹) قانون مالیات‌های مستقیم مصوب اسفند ماه ۱۳۶۶، خواهند بود.

تفاوت اوراق‌ قرضه و اوراق ‌مشارکت

اوراق مشارکت برای تامین مالی پروژه‌ها و طرح‌های مشخصی منتشر می‌شود. در حالیکه چنین الزامی برای اوراق قرضه وجود ندارد. 

همانطور که گفتـه شد، اوراق مشارکت دارای سود علی‌الحساب است. سود قطی آن در انتهای سررسید و پایان پروژه مشخص می‌شود، در حالیکه سود اوراق قرضه از پیش معین‌شده است. 

ناشرین این دستـه از اوراق ملزم هستند که در مقاطعی وضعیت اجرایی و عملکردی خود را به اطلاع عموم برسانند در حالیکه چنین الزامی برای ناشرین اوراق قرضه وجود ندارد. 

تا اینجا، به تفاوت های اوراق قرضه و اوراق مشارکت اشاره کردیم. در صورتیکه تمایل دارید در مورد تفاوت‌های اور‌اق مشارکت و سهام نیز بدانید پیشنهاد میکنیم مقاله تفاوت اوراق مشارکت و سهام چیست را مطالعه بفرمایید.

سرمایه‌گذاری در صندوق‌های سرمایه‌گذاری

همانطور که متوجه شدید، برای خرید و فروش این نوع از اوراق می‌بایست از زمان انتشار اوراق مشارکت بورسی و غیربورسی اطلاع کامل داشتـه باشید و در زمان مناسب آن‌ها را خریداری کنید. اما این امر همواره امکان‌پذیر نیست و برای افرادی که مشغله زیادی دارند رصد بازار کاری بس دشوار است.

صندوق‌های سرمایه‌گذاری یکی از ابزارهای بازار سرمایه هستند که امکان سرمایه‌گذاری در انواع اوراق بهادار را دارند. به همین دلیل راه‌حل مناسبی برای آن دستـه از افرادی هستند که امکان و فرصت خرید و فروش مستقیم اوراق بهادار اعم از سهام، اوراق مشارکت و اوراق مشتقه را ندارند.

صندوق های درآمد ثابت آن دستـه از صندوق‌های سرمایه‌گذاری هستند که بیشتر دارایی خود را در اوراق بهادار با درآمد ثابت همچون اوراق خزانه اسلامی، اوراق مشـارکت و صکوک سرمایه‌گذاری می‌کنند. علاوه‌بر این بخش کوچکی از دارایی خود را نیز در سهام و گواهی‌های سپرده سرمایه‌گذاری می‌کنند. بنابراین، اگر قصد خرید اوراق مشـارکت را دارید آسان‌ترین راه این است که واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری با درآمد ثابت را خریداری نمایید.

لازم به ذکر است که صندوق‌های درآمد ثابت به دو نوع قابل معامله (ETF) و صدور و ابطالی تقسیم می‌شوند. در صورتیکه قصد خرید صندوق‌های درآمد ثابت و بدون ریسک را دارید بر روی این لینک کلیک کنید. همچنین می‌توانید پس از ورود به پنل آنلاین معاملاتی خود نماد کمند یا کارا را جستجو نمایید و صندوق های درآمد ثابت ETF کاریزما را خریداری نمایید.

سخن پایانی

اوراق مشارکت نوعی اوراق بهادار است که یکی از ابزارهای بدهی بازار مالی محسوب شد‌ه که به منظور تامین مالی پروژه‌های عمرانی و اقتصادی دولتی و شرکت‌های خصوصی منتشر می‌شوند. این اوراق نشان‌دهنده مشارکت سرمایه‌گذاران در اجرای یک طرح است و به دارندگان آن طی بازه‌های زمانی مشخص سود علی‌الحساب معینی تعلق می‌گیرد.

سوالات متداول

اوراق مشارکت جهت تامین مالی پروژه‌های دولتی یا خصوصی مانند طرح‌های عمرانی، زیرساختی، اقتصادی و … است.

اوراق مشارکت می‌تواند در بورس اوراق بهادار یا شعب بانکهای عامل خرید و فروش شوند.

سود اوراق مشارکت به صورت علی الحساب است و عموما 3 تا 6 درصد بیشتر از سود بانکی است. لازم به ذکر است که در صورت بازدهی بیشتر پروژه و طرح مورد نظر مازاد سود نیز به صورت سود قطعی به حساب دارندگان اوراق مشارکت واریز خواهد شد که در مواردی این اتفاق رخ می‌دهد.

دیدگاه خود را اینجا قرار دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

خطا!

متن جستجو باید حداقل 3 حرف باشد.