کارگزاری چیست؟ تعریف، انواع و وظایف کارگزاری بورس

برای خرید و فروش سهام و بسیاری از اوراق بهادار در بازار سرمایه، سرمایه‌گذاران به خدمات یک کارگزاری نیاز دارند. کارگزاری‌ها با فراهم‌کردن دسترسی به سامانه‌های معاملاتی، امکان ثبت سفارش و انجام معاملات را برای مشتریان فراهم می‌کنند. در این مقاله از کاریزما لرنینگ، بررسی می‌کنیم که کارگزاری چیست، کارگزار بورس چه وظایفی دارد و شرکت‌های کارگزاری چه خدماتی ارائه می‌دهند.

کارگزاری چیست؟

برای پاسخ به این پرسش که «کارگزاری بورس چیست؟»، باید گفت کارگزاری یکی از نهادهای مالی بازار سرمایه است که با دریافت مجوزهای لازم از سازمان بورس و اوراق بهادار، امکان انجام معاملات را برای سرمایه‌گذاران فراهم می‌کند. شرکت‌های کارگزاری سفارش‌های خرید و فروش مشتریان را دریافت کرده و از طریق سامانه‌های معاملاتی مربوط، برای اجرا به بازار ارسال می‌کنند. این شرکت‌ها در ازای خدمات معاملاتی خود، طبق مقررات کارمزد دریافت می‌کنند.

برای درک بهتر معنی کارگزاری، فرض کنید قصد خرید سهام یک شرکت بورسی را دارید. به‌جای اینکه مستقیماً به دنبال فروشنده بگردید، سفارش خرید خود را در سامانه یک کارگزاری ثبت می‌کنید. سفارش شما به سامانه معاملاتی بازار ارسال می‌شود و در صورت تطبیق با سفارش فروش، معامله انجام خواهد شد.

اگرچه واژه‌های کارگزار، شرکت کارگزاری و خدمات کارگزاری گاهی به جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما تفاوت‌هایی دارند:

• کارگزار: مطابق قانون بازار اوراق بهادار، شخص حقوقی است که اوراق بهادار را برای دیگران و به حساب آن‌ها معامله می‌کند.
• شرکت کارگزاری: نهادی حقوقی است که با دریافت مجوزهای لازم، فعالیت کارگزاری را در بازار سرمایه انجام می‌دهد.
• خدمات کارگزاری: مجموعه امکاناتی است که شرکت کارگزاری در محدوده مجوزهای خود به مشتریان ارائه می‌کند؛ از ثبت سفارش و دسترسی به سامانه معاملاتی تا سایر خدمات مجاز.

بنابراین، وقتی در گفت‌وگوهای روزمره می‌پرسیم «کارگزاری یعنی چی؟»، معمولاً منظورمان شرکتی است که امکان دسترسی به معاملات بازار سرمایه را فراهم می‌کند.

 

کارگزار بورس چیست و چه وظایفی دارد؟

کارگزار بورس نهادی مجاز است که به نمایندگی از مشتریان، فرایند انجام معاملات اوراق بهادار را در بازار سرمایه پیگیری می‌کند. این نهاد نقش واسطه معاملاتی را دارد و به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند بدون نیاز به ارتباط مستقیم با طرف مقابل، سفارش‌های خود را در بازار ثبت کنند.

مهم‌ترین وظایف کارگزار بورس عبارت‌اند از:

1. دریافت و ارسال سفارش معاملات: دریافت درخواست خرید یا فروش مشتری و ارسال آن به سامانه معاملاتی مربوط برای اجرا طبق مقررات.
2. فراهم‌کردن دسترسی به معاملات: ارائه سامانه‌ها و امکانات لازم برای ثبت، ویرایش و پیگیری سفارش‌های معاملاتی.
3. ارائه اطلاعات معاملاتی: نمایش وضعیت سفارش‌ها، معاملات انجام‌شده، مانده حساب و اطلاعات دارایی‌های قابل مشاهده در سامانه کارگزاری.
4. ارائه خدمات در بازارهای مجاز: فراهم‌کردن امکان فعالیت مشتریان در بازارهایی که شرکت کارگزاری مجوز و دسترسی لازم برای آن‌ها را دارد.
5. رعایت الزامات قانونی و معاملاتی: اجرای فرایندهای مربوط به شناسایی مشتری، دریافت سفارش، ثبت اطلاعات و سایر تعهدات در چارچوب مقررات بازار سرمایه.

وجود کارگزاری‌ها باعث می‌شود سرمایه‌گذاران از طریق یک ساختار معاملاتی مشخص به بازار دسترسی داشته باشند و بتوانند سفارش‌ها و معاملات خود را پیگیری کنند.

البته ثبت سفارش به معنای انجام قطعی معامله نیست. اجرای سفارش به عواملی مانند شرایط بازار، وجود سفارش مقابل و محدودیت‌های معاملاتی بستگی دارد.

انواع کارگزار و کارگزاری در بازار سرمایه

برای شناخت انواع کارگزار و کارگزاری در ایران، باید به حوزه فعالیت، نوع معاملات و مجوزهای هر شرکت توجه کرد. همه کارگزاری‌ها الزاماً امکان ارائه تمام خدمات معاملاتی را ندارند و دامنه فعالیت آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد.

از نظر بازار تحت پوشش، خدمات کارگزاری را می‌توان در حوزه‌های زیر بررسی کرد:

• بازار سهام و اوراق بهادار: شامل معاملات سهام، حق تقدم، صندوق‌های قابل معامله، اوراق بدهی و سایر ابزارهای مالی قابل معامله در بورس و فرابورس.
• بورس کالا: شامل معاملات کالاها، گواهی‌های سپرده کالایی و ابزارهای مالی و مشتقه مرتبط، متناسب با مجوزها و شرایط هر بازار.
• بورس انرژی: شامل معاملات حامل‌های انرژی و ابزارهای مالی مرتبط که بر اساس مقررات این بازار انجام می‌شوند.

علاوه بر این تقسیم‌بندی، قانون بازار اوراق بهادار میان «کارگزار» و «کارگزار/معامله‌گر» تفاوت قائل شده است. کارگزار معاملات را برای دیگران و به حساب آن‌ها انجام می‌دهد؛ اما کارگزار/معامله‌گر، با مجوز مربوط، می‌تواند علاوه بر معاملات مشتریان، به نام و حساب خود نیز معامله کند.

بنابراین، برای انتخاب شرکت کارگزاری باید بررسی کنید که آن شرکت در کدام بازارها فعالیت دارد و مجوز ارائه چه خدماتی را دریافت کرده است.

خدمات کارگزاری چیست؟

خدمات شرکت‌های کارگزاری به انجام معاملات محدود نمی‌شود. بسیاری از این شرکت‌ها علاوه بر فراهم‌کردن امکان خرید و فروش اوراق بهادار، امکاناتی مانند سامانه معاملاتی آنلاین، اعتبار معاملاتی، گزارش‌های تحلیلی و آموزش را نیز ارائه می‌کنند.

بااین‌حال، نوع خدمات در هر کارگزاری به مجوزهای فعالیت، امکانات شرکت و مقررات مربوط بستگی دارد.

انجام معاملات در بازار سرمایه

یکی از اصلی‌ترین خدمات کارگزاری‌ها، فراهم‌کردن امکان خرید و فروش ابزارهای مالی در بازار سرمایه است. سرمایه‌گذاران می‌توانند از طریق کارگزاری‌های مجاز، معاملات انواع سهام و اوراق بهادار را انجام دهند.

بسته به مجوز و دسترسی کارگزاری، امکان معامله ابزارهای دیگری مانند قراردادهای آتی، اختیار معامله، گواهی سپرده کالایی و برخی محصولات بورس کالا و بورس انرژی نیز وجود دارد.

برای فعالیت در بعضی از این بازارها، علاوه بر ثبت‌نام در کارگزاری، دریافت کد معاملاتی مخصوص یا تکمیل مراحل جداگانه ضروری است.

سامانه معاملاتی آنلاین

یکی از مهم‌ترین امکانات کارگزاری‌ها، ارائه سامانه‌های معاملاتی آنلاین است. این سامانه‌ها به مشتریان اجازه می‌دهند بدون مراجعه حضوری، سفارش خرید و فروش خود را ثبت و وضعیت آن را مشاهده کنند.

امکانات سامانه‌های معاملاتی بسته به کارگزاری متفاوت است، اما معمولاً شامل موارد زیر می‌شود:

• جست‌وجوی نمادهای معاملاتی و مشاهده اطلاعات آن‌ها
• ثبت، ویرایش و لغو سفارش‌های خرید و فروش
• مشاهده موجودی حساب و قدرت خرید
• بررسی وضعیت سفارش‌ها و سوابق معاملات
• مشاهده سبد دارایی و اطلاعات مربوط به آن

برای مثال، سامانه معاملاتی اکسیر یکی از بسترهای مورد استفاده کارگزاری کاریزما برای معاملات اوراق بهادار است.

هنگام انتخاب کارگزاری، بهتر است علاوه بر امکانات سامانه، به سهولت استفاده، پایداری عملکرد و کیفیت پشتیبانی آن نیز توجه کنید.

اعتبار معاملاتی

اعتبار معاملاتی یکی دیگر از خدماتی است که برخی شرکت‌های کارگزاری در اختیار مشتریان خود قرار می‌دهند. این اعتبار نوعی امکان تأمین منابع برای انجام معاملات است که بر اساس شرایط و ضوابط کارگزاری و مقررات مربوط به مشتری اختصاص پیدا می‌کند.

میزان اعتبار قابل دریافت ممکن است به عواملی مانند ارزش دارایی‌ها، گردش معاملات، وضعیت حساب و شرایط اعتباری مشتری بستگی داشته باشد.

پیش از استفاده از اعتبار معاملاتی باید به چند نکته توجه کرد:

• مبلغ اعتبار و شرایط تخصیص آن در همه کارگزاری‌ها یکسان نیست.
• مدت استفاده، هزینه‌های احتمالی و شیوه تسویه باید مطابق قرارداد بررسی شود.
• معامله با اعتبار می‌تواند علاوه بر افزایش قدرت خرید، میزان زیان احتمالی سرمایه‌گذار را نیز افزایش دهد.

برای آشنایی با جزئیات این خدمت، می‌توانید شرایط دریافت اعتبار معاملاتی در کارگزاری کاریزما را بررسی کنید.

سایر خدمات کارگزاری

بسته به نوع مجوز و امکانات شرکت، برخی کارگزاری‌ها ممکن است خدمات دیگری نیز ارائه کنند که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خدمات مرتبط با عرضه و پذیره‌نویسی: برخی نهادهای دارای مجوز می‌توانند در فرایند عرضه اوراق بهادار، پذیره‌نویسی و تعهد پذیره‌نویسی مشارکت داشته باشند.
• خدمات بازارگردانی: بازارگردانی فعالیتی تخصصی است که با هدف کمک به نقدشوندگی و تنظیم عرضه و تقاضای اوراق بهادار مشخص، در چارچوب مجوز و تعهدات مربوط انجام می‌شود.
• خدمات مشاوره و تحلیل: برخی شرکت‌ها گزارش‌های تحلیلی، اطلاعات پژوهشی یا خدمات مشاوره مجاز در اختیار مشتریان قرار می‌دهند.
• آموزش بازار سرمایه: برگزاری دوره‌های آموزشی و ارائه محتوای آموزشی درباره مفاهیم بورس، روش‌های معامله و مدیریت ریسک از دیگر امکانات بعضی کارگزاری‌هاست.
• تخفیف در کارمزد معاملات: بعضی شرکت‌های کارگزاری ممکن است در چارچوب ضوابط مربوط، تخفیف‌هایی در سهم کارمزد خود برای گروهی از مشتریان در نظر بگیرند.

نکته مهم این است که خدماتی مانند مشاوره سرمایه‌گذاری، بازارگردانی یا تعهد پذیره‌نویسی، فعالیت‌های تخصصی محسوب می‌شوند و ارائه آن‌ها به مجوزهای مربوط بستگی دارد. بنابراین نباید تصور کرد که همه شرکت‌های کارگزاری مجوز انجام تمام این فعالیت‌ها را دارند.

برای آشنایی با دامنه فعالیت و امکانات یک شرکت مشخص نیز می‌توانید صفحه خدمات کارگزاری کاریزما را مشاهده کنید.

تفاوت کارگزاری با بانک چیست؟

بانک و کارگزاری هر دو در حوزه خدمات مالی فعالیت می‌کنند، اما وظایف و مجوزهای متفاوتی دارند.

بانک‌ها خدماتی مانند نگهداری سپرده‌های بانکی، انتقال وجه، ارائه تسهیلات و سایر عملیات بانکی مجاز را انجام می‌دهند. در مقابل، شرکت‌های کارگزاری وظیفه فراهم‌کردن امکان انجام معاملات اوراق بهادار و ارائه خدمات مرتبط با بازار سرمایه را در محدوده مجوزهای خود بر عهده دارند.

ممکن است هنگام بررسی شرکت‌های فعال بازار سرمایه با عبارت «کارگزاری بانک» مواجه شوید. این عبارت معمولاً به شرکت کارگزاری وابسته به یک بانک اشاره دارد.

وابستگی یک کارگزاری به بانک به معنای یکسان‌بودن این دو نهاد نیست. شرکت کارگزاری شخصیت حقوقی و مجوزهای فعالیت مخصوص خود را دارد و خدمات آن باید مطابق مقررات بازار سرمایه ارائه شود.

تفاوت کارگزاری با بانک
نهاد	نقش اصلی در بازار	معامله به حساب خود	نهاد ناظر
کارگزار بورس	واسطه انجام معاملات اوراق بهادار برای مشتریان	خیر؛ معاملات به حساب مشتری انجام می‌شود.	سازمان بورس و اوراق بهادار
کارگزار / معامله‌گر	انجام معاملات برای مشتریان و به حساب خود	بله؛ با دریافت مجوز مربوط	سازمان بورس و اوراق بهادار
بانک	جذب سپرده، پرداخت تسهیلات و انتقال وجه	بله؛ در چارچوب عملیات بانکی مجاز	بانک مرکزی

چگونه کارگزاری مناسب خود را انتخاب کنیم؟

انتخاب کارگزاری مناسب به نیازهای معاملاتی و انتظارات شما از خدمات آن بستگی دارد. پیش از ثبت‌نام بهتر است چند معیار اصلی را بررسی کنید:

1. اعتبار و مجوز فعالیت: شرکت باید مجوز معتبر داشته باشد. برای بررسی وضعیت مجوز می‌توان از سامانه نهادهای مالی دارای مجوز سازمان بورس استفاده کرد.
2. نوع خدمات و بازارهای تحت پوشش: بررسی کنید که کارگزاری امکان معامله ابزارهای مالی موردنظر شما را دارد یا خیر.
3. کیفیت سامانه معاملاتی: سهولت ثبت سفارش، امکانات موردنیاز و عملکرد سامانه در شرایط مختلف بازار اهمیت دارد.
4. پشتیبانی و خدمات مشتریان: دسترسی به پشتیبانی مناسب هنگام بروز مشکل در ثبت سفارش، معاملات یا حساب کاربری ضروری است.

ارائه آموزش، گزارش‌های تحلیلی و امکانات اعتباری نیز می‌تواند در انتخاب کارگزاری مؤثر باشد؛ اما اهمیت این موارد برای همه سرمایه‌گذاران یکسان نیست.

اگر قصد دارید شرکت‌های مختلف را از نظر امکانات و خدمات بررسی کنید، مطالعه مقاله مقایسه بهترین کارگزاری‌های بورس می‌تواند به شما کمک کند.

چگونه در کارگزاری ثبت‌نام کنیم؟

برای شروع فعالیت در بورس، پس از انتخاب کارگزاری مناسب باید مراحل ثبت‌نام و دریافت دسترسی معاملاتی را تکمیل کنید. این فرایند در بسیاری از کارگزاری‌ها به‌صورت غیرحضوری انجام می‌شود.

مراحل کلی ثبت‌نام عبارت‌اند از:

1. ثبت‌نام و احراز هویت در سجام: اطلاعات هویتی، ارتباطی و بانکی خود را در سامانه سجام ثبت کرده و فرایند احراز هویت را تکمیل کنید.
2. ثبت‌نام در کارگزاری: به وب‌سایت کارگزاری موردنظر مراجعه کرده و اطلاعات و قراردادهای لازم را تکمیل کنید.
3. دریافت دسترسی معاملاتی: پس از تأیید اطلاعات و تکمیل مراحل مربوط، امکان ورود به سامانه و ثبت سفارش برای شما فعال می‌شود.

برای انجام معاملات اوراق بهادار، به کد بورسی نیاز دارید. اگر عبارت کد کارگزاری بورس را جست‌وجو کرده‌اید، توجه داشته باشید که کد بورسی شناسه اختصاصی سرمایه‌گذار است و با حساب کارگزاری یا نام کاربری سامانه معاملاتی تفاوت دارد.

همچنین ممکن است برای فعالیت در برخی بازارها مانند بورس کالا، دریافت کد یا دسترسی معاملاتی جداگانه لازم باشد.

اگر کارگزاری کاریزما را انتخاب کرده‌اید، می‌توانید از طریق صفحه افتتاح حساب در کارگزاری کاریزما مراحل ثبت‌نام و دریافت کد بورسی را بررسی کنید.

جمع‌بندی

در این مقاله بررسی کردیم که کارگزاری چیست و چه نقشی در بازار سرمایه دارد. کارگزاری‌ها به‌عنوان واسطه میان سرمایه‌گذاران و بازار، امکان ثبت و پیگیری سفارش‌های خرید و فروش اوراق بهادار را فراهم می‌کنند. خدمات آن‌ها می‌تواند شامل سامانه‌های معاملاتی آنلاین، اعتبار معاملاتی و سایر امکانات مجاز باشد. بااین‌حال، همه کارگزاری‌ها خدمات یکسانی ارائه نمی‌دهند و انتخاب کارگزاری مناسب به عواملی مانند مجوز فعالیت، کیفیت سامانه معاملاتی، تنوع خدمات و پشتیبانی بستگی دارد. اگر قصد ورود به بورس را دارید، شناخت وظایف کارگزاری و بررسی امکانات شرکت‌های مختلف می‌تواند به شما در انتخاب آگاهانه‌تر کمک کند.

سوالات متداول