صنایع آسیب پذیر بورس در شرایط جنگ: بررسی 6 صنعت
به نقل از خبرگزاری فارس: «در حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به ایران، چندین شرکت بزرگ بورسی با مجموع ارزش بازاری بالای هزار همت (۱۰۰۰ هزار میلیارد تومان) آسیب دیدهاند.» البته دامنه این آسیبها فراتر از شرکتهای بورسی بوده و بخش وسیعتری از صنایع کشور را نیز در بر گرفته است. با این حال، پیامدهای جنگ تنها به تخریب مستقیم تأسیسات و کارخانهها محدود نمیشود، بلکه بسیاری از صنایع آسیب پذیر بورس در شرایط جنگ به دلیل اختلال در تأمین انرژی، زنجیره تامین، حملونقل، صادرات و تقاضا، تحت فشار قرار گرفتهاند.
در این مقاله از کاریزما لرنینگ، تلاش شده است با تفکیک آسیبهای مستقیم و غیرمستقیم، صنایع آسیب پذیر بورس در شرایط جنگ، مسیرهای انتقالدهنده اثرات جنگ و بخشهایی که بیشترین تاثیر را میپذیرند، بررسی شود. تا انتهای مقاله همراه ما باشید.
معرفی صنایع آسیب پذیر بورس در شرایط جنگ
در جریان جنگ رمضان، تعدادی از شرکتهای بورسی بهطور مستقیم هدف حمله قرار گرفتند و بخشی از تأسیسات و زیرساختهای آنها آسیب دید. منظور از آسیب مستقیم، یعنی سایت صنعتی، خطوط تولید یا زیرساختهای عملیاتی یک شرکت مستقیماً مورد اصابت قرار میگیرد یا در اثر حمله دچار اختلال میشود.
با این حال، صنایع آسیب پذیر بورس در شرایط جنگ محدود به صنایعی که مورد حمله مستقیم بودند نمیشود و بسیاری از شرکتها نیز بهصورت غیرمستقیم تحت تأثیر قرار گرفتند. آسیب غیرمستقیم به صنایعی مربوط میشود که هدف حمله نبودهاند، اما بهدلیل اختلال در تامین انرژی، لجستیک، صادرات، تقاضا و زنجیره تامین، با فشار و کاهش عملکرد مواجه شدهاند.
لیست صنایع بورسی با آسیب مستقیم در جنگ
دامنه آسیب مستقیم در بازار سرمایه، محدود به یک یا دو صنعت نبوده است. از فلزات اساسی و پتروشیمی گرفته تا برق، دارو، سیمان، تجهیزات و صنایع برقی، طیفی از شرکتها مستقیماً در معرض ضربه قرار گرفتهاند. این تنوع نشان میدهد که صنایع آسیب پذیر بورس در شرایط جنگ فقط به چند شرکت خاص محدود نمیشود و بخش مهم و گستردهای از بدنه تولیدی و زیرساختی بورس ایران را در بر میگیرد. در ادامه به معرفی صنایعی که با آسیب مستقیم مواجه شدند میپردازیم:
1- فلزات اساسی
شرکتهای گروه فلزات اساسی یکی از مهمترین شرکت های بورسی آسیب دیده در زمان جنگ است، زیرا این بخش علاوه بر ارزش بازار بالا، نقش کلیدی در تأمین مواد اولیه بسیاری از صنایع پاییندستی مانند ساختمان، خودرو، لوازم خانگی و تجهیزات صنعتی دارد.
به همین دلیل، آسیب مستقیم به شرکتهای این صنعت، فقط به افت عملکرد همین نمادها محدود نمیشود، بلکه میتواند زنجیره تولید در بخشهای مختلف اقتصاد را نیز تحت فشار قرار دهد.
اختلال در تولید، افزایش هزینههای عملیاتی، دشواری در تأمین انرژی و حملونقل و کاهش توان عرضه به صنایع وابسته، از جمله پیامدهایی است که نشان میدهد فلزات اساسی در دوره جنگ، نهفقط یک صنعت آسیبدیده، بلکه یکی از نقاط حساس و راهبردی بازار سرمایه به شمار میرود. به گزارش دنیای اقتصاد، پنج شرکت بزرگ فولادی ایران با مجموع ارزش بازار ۶۰۰همت در جنگ اخیر مورد حمله دشمن قرار گرفتند. براساس اظهارات کارشناسان حداقل هر واحد تولیدی به میزان ۳ ماه زمان برای بازگشت به چرخه کامل ظرفیت تولیدی خود احتیاج دارد.
شرکتهای فولادی آسیب دیده در جنگ |
||
| نام شرکت | نماد | ارزش بازار |
| فولاد مبارکه اصفهان | فولاد | ۵۰۳ همت |
| فولاد خوزستان | فخوز | ۴۹ همت |
| فولاد آلیاژی ایران | فولاژ | ۱۸.۵ همت |
| فولاد هرمزگان | هرمز | ۲۱.۷ همت |
| فولاد سپید فراب کویر | کویر | ۸.۲ همت |
2- شیمیایی، پتروشیمی و پالایشی
در جنگ رمضان، زیرساختهای انرژی ایران در جنوب پارس و عسلویه هدف قرار گرفتهاند؛ منطقهای که بهتنهایی ۷۰ تا ۷۵ درصد گاز کشور را تأمین میکند. در کشوری که حدود ۸۵ درصد برق آن بر پایه گاز تولید میشود، این حملات صرفاً ضربه به چند واحد صنعتی نیست، بلکه فشار مستقیم بر ستون فقرات اقتصاد کشور است.
همچنین صادرات همه محصولات پتروشیمی ایران نیز تا اطلاع ثانوی متوقف شد؛ صادراتی که سالانه حدود ۲۹ میلیون تن و نزدیک به ۱۳ میلیارد دلار ارزش دارد. بازگرداندن ظرفیت پالایشی و توزیعی آسیبدیده به سطح ۷۰ تا ۸۰ درصد، زمانبر خواهد بود.
در بازار سرمایه، این یعنی فشار همزمان بر پالایشیها، اورهسازها، متانولیها، پلیمریها و در مجموع کل گروه شیمیایی و انرژی. به همین دلیل، گروه شیمیایی و پتروشیمی را باید یکی از اصلیترین صنایع آسیب پذیر بورس در شرایط جنگ دانست. این شرکتها از یکسو در مرکز تولید و صادرات قرار دارند و از سوی دیگر، تأمینکننده خوراک بسیاری از صنایع داخلیاند. به همین دلیل، هر اختلال مستقیم در این بخش، هم بر سودآوری شرکتهای همگروه اثر میگذارد و هم بخش بزرگی از زنجیره تولید را تحت فشار قرار میدهد. شرکتهای آسیبدیده در این بخش عبارتاند از:
شرکتهای نفتی و پتروشیمی آسیب دیده در جنگ |
||
| نام شرکت | نماد | ارزش بازار |
| پالایش نفت تهران | شتران | ۲۰۰ همت |
| پالایش نفت اصفهان | شپنا | ۱۳۵ همت |
| پالایش نفت بندرعباس | شبندر | ۱۰۹ همت |
| پالایش نفت لاوان | شاوان | 18 همت |
| پتروشیمی مارون | مارون | 112 همت |
| پتروشیمی پردیس | شپدیس | ۳۰۵ همت |
| پتروشیمی نوری | نوری | ۲۷۳ همت |
| پتروشیمی شیراز | شیراز | ۹۲.۹ همت |
| پتروشیمی جم | جم | ۷۸ همت |
| پتروشیمی امیرکبیر | شکبیر | ۵۲ همت |
| پتروشیمی بوعلی سینا | بوعلی | ۴۹ همت |
| پتروشیمی زاگرس | زاگرس | ۲۴ همت |
| پتروشیمی تندگویان | شگویا | 25 همت |
3- تولید برق
یکی دیگر از صنایع آسیب پذیر بورس در شرایط جنگ که مستقیماً آسیب دیده، شرکتهای فعال در حوزه تولید برق هستند. اهمیت این گروه در آن است که صرفاً یک صنعت مستقل محسوب نمیشود، بلکه تأمینکننده خدمات حیاتی برای بسیاری از واحدهای تولیدی دیگر است. در نتیجه، حمله مستقیم به این بخش، فقط به یک یا دو نماد محدود نمیماند و آثار آن میتواند به طیف وسیعی از صنایع سرایت کند.
شرکتهای برق آسیب دیده در جنگ |
||
| نام شرکت | نماد | ارزش بازار |
| مبين انرژی خليج فارس | مبین | 88.7 همت |
| فجر انرژی خلیج فارس | بفجر | ۴۹.۸ همت |
4- داروییها
صنعت دارو معمولاً در مقایسه با بسیاری از گروههای بورسی، از ثبات نسبی بیشتری برخوردار است، اما در این جنگ شرایط آن تغییر کرد.
رویترز به نقل از سازمان جهانی بهداشت گزارش داد که از آغاز جنگ، ۱۸ حمله به مراکز درمانی و سلامت در ایران راستیآزمایی شده است. هادی احمدی، مدیر روابط عمومی انجمن داروسازان ایران نیز اعلام کرد که حدود ۲۵ واحد و شرکت دارویی در جریان جنگ اخیر، بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم آسیب دیدهاند.
این وضعیت نشان میدهد که صنعت دارو تنها از مسیر کمبود ارز، اختلال واردات یا مشکل در توزیع آسیب ندیده، بلکه زیرساخت تولید و پخش نیز در معرض تهدید قرار گرفته است.
شرکتهای دارویی آسیب دیده در جنگ |
||
| نام شرکت | نماد | ارزش بازار |
| داروسازی دکتر عبیدی | دعبید | ۴۷.۴ همت |
| داروپخش | دارو | ۱۲.۴ همت |
5- سیمان و کانی غیرفلزی
در کنار صنایع بزرگ، بخشی از صنایع پایه نیز مستقیماً در معرض ضربه قرار گرفتهاند. این صنایع شاید به اندازه فولاد و پتروشیمی مورد توجه نباشند، اما از نظر تداوم تولید، بازار داخلی و پیوند با پروژههای عمرانی اهمیت بالایی دارند.
شرکتهای سیمانی آسیب دیده در جنگ |
||
| نام شرکت | نماد | ارزش بازار |
| سیمان فارس نو | سفانو | 5 همت |
6- ماشینآلات و تجهیزات
شرکتهای فعال در حوزه ماشینآلات، تجهیزات و ساخت محصولات فلزی نیز در فهرست آسیبدیدگان مستقیم قرار دارند. این بخش اگرچه کمتر از پتروشیمی و فلزات در معرض توجه رسانهای قرار میگیرد، اما از نظر صنعتی و پروژهای نقش مهمی در اقتصاد دارد.
این گروهها بخشی از توان تجهیزاتی و مهندسی کشور را نمایندگی میکنند. بنابراین، آسیب مستقیم به آنها میتواند بر اجرای پروژهها، تعمیرات صنعتی، توسعه زیرساخت و فعالیتهای فنی اثر بگذارد.
شرکتهای ماشینآلاتی آسیب دیده در جنگ |
||
| نام شرکت | نماد | ارزش بازار |
| ماشین سازی اراک | فاراک | 2.7 همت |
| صنایع آذرآب | فاذر | 1.6 همت |
| تولید تجهیزات سنگین هپکو | تپکو | 2.8 همت |
آسیب غیرمستقیم در بورس چگونه شکل میگیرد؟
در کنار شرکتهایی که مستقیماً مورد حمله قرار گرفتهاند، بخش مهمی از بازار سرمایه نیز ممکن است از تبعات جنگ بهصورت غیرمستقیم آسیب ببیند. این نوع آسیب، معمولاً تدریجیتر و کمتر قابل مشاهده است، اما در بسیاری از مواقع میتواند اثرات فرسایشی و ماندگارتری بر سودآوری شرکتها بگذارد. آسیب غیرمستقیم معمولاً از مسیرهای زیر شکل میگیرد:
- اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه
- کمبود یا ناپایداری در برق، گاز و انرژی
- افزایش هزینه حملونقل، بیمه و لجستیک
- اختلال در صادرات و واردات
- افت تقاضای داخلی یا خارجی
- افزایش هزینه تأمین مالی
- کاهش سرعت تولید و فروش
- رشد نااطمینانی در فضای کسبوکار و سرمایهگذاری
کدام صنایع بیشتر در معرض آسیب غیرمستقیم قرار میگیرند؟
صنایعی که وابستگی بیشتری به مواد اولیه، حملونقل، انرژی و تجارت دارند، بیش از سایر بخشها در معرض آسیب غیرمستقیم قرار میگیرند. خودرو و قطعهسازی، حملونقل، بیمه، گردشگری، حملونقل هوایی، صنایع مصرفی و شرکتهای صادراتمحور از جمله بخشهایی هستند که حتی بدون قرار گرفتن در معرض حمله مستقیم نیز از پیامدهای جنگ تأثیر میپذیرند.
همانطور که رئیس انجمن قطعهسازان خودرو درباره آسیب صنعت خودرو به دنبال حملات اسرائیل و آمریکا به صنایع فولادی گفت: «خروجی این اتفاقات کاهش تولید خودرو و به تبع آن رشد احتمالی قیمت در بازار است که در صورت عدم مدیریت وضع کنونی در آینده بروز میکند.» این اثرات در تمام صنایع وابسته به زیرساختهایی که مورد حمله قرار گرفتند مشاهده خواهد شد.
جمعبندی: کدام شرکت های بورسی از جنگ آسیب دیدند؟
جنگ میتواند بهطور مستقیم و غیرمستقیم ساختار عملکرد بسیاری از صنایع بورسی را تحت تأثیر قرار دهد. بررسی شرکت های بورسی آسیب دیده در زمان جنگ نشان میدهد دامنه این اثرگذاری محدود به یک یا دو صنعت خاص نبوده و از فلزات اساسی، پتروشیمی، پالایشی و تولید برق گرفته تا دارویی، سیمان و ماشینآلات را دربر گرفته است. این موضوع نشان میدهد که در شرایط جنگی، بخش مهمی از بدنه تولیدی و زیرساختی بورس ایران در معرض ریسک قرار میگیرد.
در کنار این آسیبهای مستقیم، بخشی از شرکت های بورسی آسیب دیده در زمان جنگ نیز بدون آنکه خودشان هدف حمله باشند، از مسیر اختلال در انرژی، حملونقل، تأمین مواد اولیه، صادرات و کاهش تقاضا تحت فشار قرار میگیرند. به همین دلیل، تحلیل بازار سرمایه در شرایط جنگ باید فراتر از نوسانات کوتاهمدت شاخصها باشد و با نگاهی دقیقتر، میزان تابآوری صنایع مختلف، شدت وابستگی آنها به زیرساختها و اثرپذیری آنها از بحرانهای عملیاتی و اقتصادی را نیز در نظر بگیرد. در چنین فضایی، شناخت صنایع آسیبپذیر میتواند به تصمیمگیری آگاهانهتر سرمایهگذاران و ارزیابی واقعبینانهتر ریسکهای بازار کمک کند.
سوالات متداول
آسیب مستقیم به وضعیتی گفته میشود که در آن تاسیسات، خطوط تولید، سایت صنعتی یا زیرساخت عملیاتی یک شرکت بورسی مستقیماً هدف حمله قرار میگیرد یا دچار اختلال میشود. در مقابل، آسیب غیر مستقیم مربوط به صنایعی است که خودشان هدف حمله نبودهاند، اما از پیامدهای جنگ مانند اختلال در انرژی، حملونقل، زنجیره تأمین، صادرات، بیمه و کاهش تقاضا آسیب میبینند.
صنایعی که نقش زیرساختیتری در اقتصاد دارند یا وابستگی بیشتری به انرژی، مواد اولیه، حملونقل و صادرات دارند، معمولاً بیشتر در معرض آسیب قرار میگیرند. در این مقاله، فلزات اساسی، شیمیایی و پتروشیمی، پالایشی، تولید برق، دارویی، سیمان و ماشینآلات از جمله صنایعی معرفی شدند که بخشی از شرکتهای آنها بهطور مستقیم آسیب دیدهاند. همچنین صنایعی مانند خودرو، حملونقل، بیمه، گردشگری و شرکتهای صادراتمحور نیز بیشتر در معرض آسیب غیرمستقیم قرار دارند.
شناخت صنایع آسیبپذیر به سرمایهگذاران کمک میکند ریسک بازار را دقیقتر ارزیابی کنند و تصمیمهای آگاهانهتری بگیرند. در شرایط جنگی، فقط افت قیمت سهام مهم نیست، بلکه باید دید هر صنعت تا چه اندازه به انرژی، لجستیک، صادرات، مواد اولیه و زیرساختهای اقتصادی وابسته است. این شناخت میتواند در تحلیل تابآوری شرکتها، مدیریت ریسک و انتخاب بهتر بین صنایع مختلف نقش مهمی داشته باشد.
