ضریب اهرمی صندوق اهرمی چیست؟ + فرمول دقیق و مثال

ضریب اهرمی صندوق اهرمی نشان می‌دهد نوسان دارایی‌های صندوق با چه شدتی می‌تواند به ارزش واحدهای ممتاز منتقل شود؛ هرچه این ضریب بیشتر باشد، واحدهای ممتاز در بازار صعودی ظرفیت رشد بیشتری دارند؛ اما در بازار نزولی نیز ممکن است زیان شدیدتری تجربه کنند؛ البته ضریب اهرمی یک عدد ثابت نیست و با تغییر ارزش واحدهای عادی و ممتاز، ترکیب دارایی صندوق و فاصله قیمت بازار با NAV تغییر می‌کند؛ در این مقاله از کاریزما لرنینگ، ضریب صندوق های اهرمی و نحوه محاسبه ضریب اهرمی صندوق های اهرمی را بررسی می‌کنیم.

ضریب اهرمی صندوق های اهرمی چیست؟

• ضریب اهرمی کلاسیک
• ضریب اهرمی بالقوه

• ضریب اهرمی بالفعل

هرکدام از این شاخص‌ها بخش متفاوتی از میزان مواجهه واحدهای ممتاز با دارایی‌های صندوق را نشان می‌دهند؛ توجه داشته باشید که این دسته‌بندی بیشتر یک چارچوب تحلیلی رایج در بازار است و نباید آن را با تعاریف رسمی امیدنامه یا اساسنامه صندوق یکسان دانست.

1- ضریب اهرمی کلاسیک چیست؟

ضریب اهرمی کلاسیک نشان می‌دهد به ازای هر یک تومان خالص دارایی متعلق به واحدهای ممتاز، چه میزان خالص دارایی در کل صندوق مدیریت می‌شود؛ فرمول آن به‌صورت زیر است:

ضریب اهرمی کلاسیک = کل خالص ارزش دارایی‌های صندوق ÷ خالص ارزش دارایی‌های واحدهای ممتاز

از آنجا که کل دارایی صندوق از مجموع دارایی واحدهای عادی و ممتاز تشکیل می‌شود، این فرمول را می‌توان به شکل زیر نیز نوشت:

ضریب اهرمی کلاسیک = ۱ + نسبت اهرمی

فرض کنید خالص ارزش دارایی واحدهای عادی یک صندوق  4 هزار میلیارد تومان و خالص ارزش دارایی واحدهای ممتاز آن 2 هزار میلیارد تومان باشد؛ در این حالت:

نسبت اهرمی = ۴۰۰۰ ÷ ۲۰۰۰ = ۲

ضریب اهرمی کلاسیک = ۱ + ۲ = ۳

بنابراین، به ازای هر یک تومان خالص دارایی متعلق به واحدهای ممتاز، سه تومان دارایی در کل صندوق مدیریت می‌شود؛ این مثال به معنای دریافت مستقیم وام توسط سرمایه‌گذار نیست؛ بلکه نحوه تأمین منابع و توزیع دارایی میان واحدهای عادی و ممتاز را نشان می‌دهد.

2- ضریب اهرمی بالقوه چیست؟

ضریب اهرمی کلاسیک تمام خالص دارایی‌های صندوق را در محاسبه وارد می‌کند؛ درحالی‌که بخشی از پرتفوی ممکن است شامل وجه نقد، سپرده بانکی یا اوراق با درآمد ثابت باشد. این دارایی‌ها معمولاً نوسان کمتری نسبت به سهام دارند و به‌اندازه دارایی‌های سهامی بر نوسان واحدهای ممتاز اثر نمی‌گذارند؛ برای برآورد میزان مواجهه واحدهای ممتاز با بخش سهامی پرتفوی، می‌توان از ضریب اهرمی بالقوه استفاده کرد:

ضریب اهرمی بالقوه = ضریب اهرمی کلاسیک × نسبت دارایی‌های سهامی

نسبت دارایی‌های سهامی نیز از رابطه زیر به دست می‌آید:

نسبت دارایی‌های سهامی = ارزش سهام و حق‌تقدم ÷ کل دارایی‌های صندوق

برای مثال، اگر ضریب اهرمی کلاسیک یک صندوق ۲ و نسبت دارایی‌های سهامی آن ۷۰ درصد باشد:

ضریب اهرمی بالقوه = ۲ × ۰٫۷ = ۱٫۴

این عدد نشان می‌دهد به ازای هر ۱۰۰ تومان خالص دارایی متعلق به واحدهای ممتاز، حدود ۱۴۰ تومان دارایی سهامی در صندوق وجود دارد. ضریب ۱٫۴ به این معنا نیست که صندوق می‌تواند ۱۴۰ تومان سود یا زیان ایجاد کند؛ این عدد فقط میزان تقریبی مواجهه سهامی واحدهای ممتاز را نشان می‌دهد.

برای مثال، اگر ارزش تمام دارایی‌های سهامی صندوق ۱۰ درصد تغییر کند و سایر عوامل ثابت بمانند، اثر نظری آن بر NAV واحدهای ممتاز می‌تواند حدود ۱۴ درصد باشد:

۱۰٪ × ۱٫۴ = ۱۴٪

در عمل، بازده واحدهای ممتاز ممکن است به‌دلیل تفاوت عملکرد سهام موجود در پرتفوی، انتقال روزانه بازده میان واحدهای عادی و ممتاز، هزینه‌های صندوق، تغییر ترکیب دارایی و سایر عوامل با این برآورد متفاوت باشد؛ در تصویر زیر می‌توانید ترکیب دارایی صندوق اهرمی کاریزما را در دوره‌های مختلف مشاهده کنید.

3- ضریب اهرمی بالفعل چیست؟

ضریب اهرمی بالقوه براساس NAV واحدهای ممتاز محاسبه می‌شود؛ اما واحد ممتاز در بازار معامله می‌شود و ممکن است قیمت آن بالاتر یا پایین‌تر از NAV باشد. برای در نظرگرفتن این اختلاف، می‌توان ضریب اهرمی بالفعل را از فرمول زیر محاسبه کرد:

ضریب اهرمی بالفعل = ضریب اهرمی بالقوه × NAV هر واحد ممتاز ÷ قیمت بازار

ابتدا درصد حباب یا تخفیف واحد ممتاز محاسبه می‌شود:

درصد حباب = (قیمت بازار − NAV هر واحد) ÷ NAV هر واحد

سپس فرمول ضریب بالفعل را می‌توان به شکل زیر نوشت:

ضریب اهرمی بالفعل = ضریب اهرمی بالقوه ÷ (۱ + درصد حباب)

برای مثال، اگر ضریب بالقوه یک صندوق ۱٫۴ باشد و واحد ممتاز با حباب مثبت ۱۰ درصدی معامله شود:

ضریب اهرمی بالفعل = ۱٫۴ ÷ ۱٫۱۰ ≈ ۱٫۲۷

بنابراین، حباب مثبت باعث می‌شود سرمایه‌گذار به ازای مبلغی که پرداخت می‌کند، با میزان کمتری از دارایی‌های صندوق مواجه شود؛ در مقابل، معامله واحد ممتاز پایین‌تر از NAV می‌تواند ضریب بالفعل را افزایش دهد؛ هرچند حباب منفی به‌تنهایی نشانه ارزندگی صندوق نیست.

در برخی منابع تحلیلی، ضریب بالفعل از ضرب ضریب بالقوه در «یک منهای درصد حباب» محاسبه می‌شود. این روش برای حباب‌های کوچک یک تقریب قابل‌استفاده است؛ اما فرمول تقسیم بر «یک به‌علاوه درصد حباب» از نظر ریاضی دقیق‌تر است.

حباب صندوق اهرمی زمانی ایجاد می‌شود که قیمت بازار واحدهای ممتاز با خالص ارزش دارایی آن‌ها یا NAV فاصله داشته باشد؛ اگر قیمت بازار بالاتر از NAV باشد، صندوق با حباب مثبت و اگر پایین‌تر باشد، با حباب منفی معامله می‌شود. این اختلاف معمولاً تحت‌تأثیر عرضه و تقاضا، انتظارات سرمایه‌گذاران، نوسانات بازار سهام و جذابیت ضریب اهرمی شکل می‌گیرد. برای محاسبه حباب می‌توان از فرمول زیر استفاده کرد:

درصد حباب = (قیمت بازار − NAV) ÷ NAV × ۱۰۰

حباب مثبت می‌تواند ریسک کاهش قیمت تا محدوده NAV را افزایش دهد. حباب منفی نیز همیشه نشانه ارزندگی نیست و ممکن است به ضعف تقاضا، نقدشوندگی پایین یا انتظارات منفی بازار مربوط باشد؛ بنابراین، میزان حباب باید در کنار ضریب اهرمی، ترکیب دارایی و شرایط بازار بررسی شود.

حباب چگونه ضریب بالفعل را تغییر می‌دهد؟

فرض کنیم ضریب بالقوه صندوق ۱٫۴۶ باشد:

تاثیر حباب بر روی صریب بالفعل صندوق اهرمی
وضعیت قیمت بازار	فرمول	ضریب بالفعل
قیمت برابر NAV	۱٫۴۶ ÷ ۱	۱٫۴۶
حباب مثبت ۱۰ درصدی	۱٫۴۶ ÷ ۱٫۱۰	۱٫۳۳
حباب منفی ۱۰ درصدی	۱٫۴۶ ÷ ۰٫۹۰	۱٫۶۲

برای محاسبه ضریب اهرمی به چه داده‌هایی نیاز داریم؟

محاسبه ضریب اهرمی فقط با مشاهده یک عدد در تابلو معاملات امکان‌پذیر نیست؛ برای این کار باید اطلاعات مربوط به خالص ارزش دارایی واحدهای عادی و ممتاز، ترکیب پرتفوی و در محاسبات دقیق‌تر، قیمت بازار واحد ممتاز را از منابع رسمی استخراج کنیم؛ برای مثال، در بررسی صندوق اهرمی کاریزما می‌توان داده‌ها و اسناد موردنیاز را از منابع زیر به دست آورد:

موارد مهم و کاربردی در محاسبه ضریب اهرمی
داده یا اطلاعات موردنیاز	کاربرد در محاسبه	منبع رسمی پیشنهادی
کل خالص ارزش دارایی‌های صندوق	محاسبه ضریب اهرمی کلاسیک	سایت رسمی صندوق اهرمی
خالص ارزش دارایی واحدهای عادی	محاسبه نسبت اهرمی	سایت رسمی صندوق اهرمی
خالص ارزش دارایی واحدهای ممتاز	محاسبه نسبت اهرمی و ضریب اهرمی کلاسیک	سایت رسمی صندوق اهرمی
تعداد واحدهای ممتاز	محاسبه NAV هر واحد ممتاز	سایت رسمی صندوق اهرمی
درصد سهام و حق‌تقدم	محاسبه ضریب اهرمی بالقوه	گزارش ترکیب دارایی‌های دوره‌ای صندوق
قیمت بازار واحد ممتاز با نماد «اهرم»	محاسبه حباب و ضریب اهرمی بالفعل	سایت tsetmc (مدیریت فناوری بورس تهران)
تعریف واحدهای عادی و ممتاز و نحوه انتقال بازده	تفسیر صحیح سازوکار اهرم	آخرین امیدنامه صندوق اهرمی
چارچوب حقوقی، ارکان و ساختار صندوق	بررسی مبنای قانونی فعالیت صندوق	آخرین اساسنامه صندوق اهرمی
اصلاحات امیدنامه، مجامع و تغییرات مهم	بررسی تغییر شرایط یا ساختار صندوق	اطلاعیه‌های سایت کدال (codal)

نکته مهم این است که تمام داده‌های مورد استفاده باید متعلق به یک تاریخ باشند؛ برای مثال، در محاسبه حباب یا ضریب اهرمی بالفعل، قیمت پایانی نماد «اهرم» باید با NAV همان روز مقایسه شود. استفاده از قیمت بازار امروز در کنار NAV روز گذشته، به‌ویژه در روزهای پرنوسان، می‌تواند نتیجه محاسبه را مخدوش کند.

براساس آخرین اطلاعات منتشرشده در ۳۱ تیر ۱۴۰۵، کل خالص ارزش دارایی‌های صندوق حدود ۲۷۰٫۶ هزار میلیارد ریال و خالص ارزش دارایی واحدهای ممتاز حدود ۱۷۴٫۷ هزار میلیارد ریال بوده است. نسبت اهرمی صندوق نیز ۰٫۵۵ گزارش شده که ضریب اهرمی کلاسیک آن را به حدود ۱٫۵۵ می‌رساند.

همچنین حدود ۹۴٫۱۱ درصد از دارایی‌های صندوق در سهام سرمایه‌گذاری شده بود؛ بنابراین ضریب اهرمی بالقوه حدود ۱٫۴۶ محاسبه می‌شود.

سوالات متداول