تفاوت صندوق طلای شمش محور و سکه محور در یک نگاه

در صندوق طلا افراد بدون نیاز به نگهداری فیزیکی سکه یا شمش می‌توانند از نوسانات بازار طلا بهره‌مند شوند، با این حال ترکیب دارایی این صندوق‌ها یکسان نیست و همین تفاوت، مفهوم صندوق طلای شمش محور در مقابل صندوق طلای سکه محور را می‌سازد؛ در این مقاله از کاریزما لرنینگ به تفاوت صندوق طلای شمش محور و سکه محور می‌پردازیم.

تفاوت صندوق طلای شمش محور و سکه محور چیست؟

تفاوت صندوق‌ طلای شمش‌محور و سکه‌محور به سهم گواهی سپرده شمش و سکه در ترکیب دارایی آن‌ها مربوط می‌شود. صندوق شمش‌محور بخش بیشتری از پرتفوی خود را به شمش اختصاص می‌دهد؛ در مقابل، صندوق سکه‌محور وزن بیشتری از دارایی‌های طلایی خود را در گواهی سپرده سکه نگهداری می‌کند.

براساس امیدنامه صندوق‌های طلا، حداقل ۷۰ درصد از کل دارایی صندوق باید در گواهی سپرده کالایی شمش و سکه طلا و ابزارهای مشتقه مرتبط سرمایه‌گذاری شود. بخش باقی‌مانده نیز با رعایت سقف‌های تعیین‌شده در امیدنامه می‌تواند به وجه نقد، سپرده بانکی، اوراق با درآمد ثابت و سایر ابزارهای مجاز اختصاص یابد؛ این تفاوت در ترکیب دارایی، رفتار صندوق‌ها را در شرایط مختلف بازار تغییر می‌دهد:

• صندوق شمش‌محور: کمتر از تغییرات حباب سکه تأثیر می‌پذیرد و بازده آن معمولاً ارتباط بیشتری با ارزش طلای خالص، نرخ ارز و قیمت جهانی طلا دارد.
• صندوق سکه‌محور: حساسیت بیشتری به افزایش یا تخلیه حباب سکه دارد؛ بنابراین ممکن است در دوره‌های رشد حباب بازده بیشتری کسب کند و هنگام کاهش حباب نیز نوسان شدیدتری داشته باشد.

در ادامه، تفاوت ریسک، بازده و رفتار این دو نوع صندوق را دقیق‌تر بررسی می‌کنیم.

صندوق سکه محور چیست؟

صندوق سکه‌محور، صندوق سرمایه‌گذاری قابل معامله (ETF) در بورس است که عمده دارایی خود را در گواهی سپرده سکه طلا نگهداری می‌کند. این نوع صندوق‌ها از آنجا که سکه طلا در بازار ایران معمولاً شامل «حباب قیمتی» است، نوسان‌پذیری و ریسک بیشتری دارند؛ در عین حال، در دوره‌های صعودی بازار داخلی و زمانی که قیمت سکه همراه با رشد حباب است، این صندوق‌ها می‌توانند بازده بیشتری نسبت به شمش‌محورها داشته باشند.

صندوق شمش محور چیست؟

صندوق شمش‌محور صندوقی است که بخش عمده دارایی خود را در گواهی سپرده شمش طلا سرمایه‌گذاری می‌کند. قیمت شمش طلا به قیمت جهانی انس طلا نزدیک است و معمولاً حباب قیمتی ندارد؛ بنابراین صندوق‌های شمش‌محور در مقایسه با سکه‌محورها ریسک و نوسان کمتری دارند و رشد بازدهی آنها همگام با تغییرات طلای آبشده جهانی است. این ویژگی‌ها صندوق شمش‌محور را برای سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت مناسب‌تر می‌کند. برای آشنایی بیشتر با مفهوم صندوق طلا و نحوه کارکرد آن، می‌توانید مقاله «صندوق طلا چیست» را مطالعه کنید.

صندوق طلا شمش محور بهتر است یا سکه محور؟

انتخاب میان صندوق طلا شمش‌محور و سکه‌محور به میزان ریسک‌پذیری، افق سرمایه‌گذاری و شرایط بازار بستگی دارد. صندوق‌های شمش‌محور معمولاً کمتر تحت‌تأثیر حباب سکه قرار می‌گیرند و رفتار باثبات‌تری دارند؛ در مقابل، صندوق‌های سکه‌محور ممکن است در دوره‌های افزایش حباب سکه، نوسان و بازده بیشتری ثبت کنند. برخی صندوق‌ها نیز با ترکیب شمش و سکه تلاش می‌کنند میان کنترل ریسک و بهره‌مندی از فرصت‌های رشد بازار تعادل ایجاد کنند.

ریسک کدام کمتر است؟

صندوق‌های شمش‌محور معمولاً ریسک کمتری نسبت به صندوق‌های سکه‌محور دارند؛ زیرا قیمت شمش کمتر از سکه تحت‌تأثیر حباب بازار قرار می‌گیرد؛ در مقابل، تغییرات حباب سکه می‌تواند باعث افزایش نوسان صندوق‌های سکه‌محور شود، البته میزان ریسک هر صندوق فقط به نوع دارایی آن وابسته نیست و عواملی مانند ترکیب دقیق پرتفوی، فاصله قیمت واحدها با NAV و نقدشوندگی صندوق نیز باید بررسی شوند.

بازده کدام بیشتر است؟

نمی‌توان همواره یکی از این دو نوع صندوق را پربازده‌تر دانست. در دوره‌هایی که حباب سکه افزایش می‌یابد، صندوق‌های سکه‌محور ممکن است بازده بیشتری ثبت کنند؛ اما با کاهش حباب، احتمال افت شدیدتر آن‌ها نیز وجود دارد. صندوق‌های شمش‌محور معمولاً بازدهی نزدیک‌تری به تغییرات قیمت طلای داخلی دارند و کمتر از نوسانات حباب سکه تأثیر می‌پذیرند؛ بنابراین، مقایسه بازده باید با توجه به شرایط بازار و بازه زمانی سرمایه‌گذاری انجام شود.

چرا صندوق‌های شمش محور معمولاً حباب کمتری دارند؟

صندوق‌ طلا شمش‌محور معمولاً کمتر در معرض حباب دارایی پایه قرار می‌گیرد؛ زیرا بخش عمده پرتفوی آن‌ از گواهی سپرده شمش طلا تشکیل شده است.

قیمت شمش در بازار رسمی بورس کالا بیشتر از ارزش طلای خالص، نرخ ارز و قیمت جهانی طلا تأثیر می‌پذیرد و در مقایسه با سکه، وابستگی کمتری به تقاضای هیجانی و محدودیت‌های عرضه در بازار داخلی دارد.

در مقابل، قیمت سکه فقط از ارزش طلای موجود در آن تشکیل نمی‌شود و ممکن است دارای حباب مثبت یا منفی باشد؛ این حباب در دوره‌های افزایش تقاضا، رشد انتظارات تورمی یا تشدید نااطمینانی‌های اقتصادی بزرگ‌تر می‌شود و با کاهش هیجان بازار نیز ممکن است به‌سرعت تخلیه شود؛ به همین دلیل، صندوق‌هایی که سهم بیشتری از سکه دارند، معمولاً حساسیت بیشتری به تغییرات حباب سکه نشان می‌دهند.

این تفاوت ساختاری یکی از دلایلی است که بیشتر مدیران صندوق‌های طلا، بخش عمده دارایی صندوق را به شمش اختصاص می‌دهند. افزایش وزن شمش می‌تواند بازده صندوق را به تغییرات ارزش ذاتی طلا نزدیک‌تر کند و اثر نوسانات ناشی از انبساط یا تخلیه حباب سکه را کاهش دهد.

البته شمش‌محور بودن به معنای حذف کامل حباب یا نوسان نیست؛ حتی اگر دارایی پایه صندوق حباب محدودی داشته باشد، قیمت واحدهای صندوق ممکن است بر اثر عرضه و تقاضای بازار، نقدشوندگی و فاصله قیمت معاملاتی با NAV دچار حباب مثبت یا منفی شود.

اطلاعات جدول زیر از آخرین گزارش ترکیب دارایی یا صورت وضعیت پرتفوی منتشرشده برای هر صندوق در سامانه کدال (codal) استخراج شده استY به دلیل یکسان نبودن تاریخ انتشار گزارش‌ها، تاریخ داده هر صندوق نیز در جدول درج شده است.

این اعداد سهم مستقیم گواهی سپرده شمش و سکه از کل دارایی‌های هر صندوق را نشان می‌دهند؛ بنابراین، به‌دلیل وجود وجه نقد، سپرده بانکی، اوراق مشتقه یا سایر دارایی‌ها، مجموع سهم شمش و سکه لزوماً به ۱۰۰ درصد نمی‌رسد، همچنین قراردادهای اختیار معامله مبتنی بر طلا در ستون شمش محاسبه نشده‌اند.

داده‌های جدول نشان می‌دهد هر ۱۰ صندوق بررسی‌شده ساختاری غالباً شمش‌محور دارند و سهم شمش در آن‌ها بین ۸۲٫۵۲ تا ۹۹٫۹۹ درصد است. در چهار صندوق گنج، جواهر، آتش و تابش نیز سهم مستقیم سکه در تاریخ گزارش صفر بوده و پرتفوی طلایی آن‌ها تقریباً به‌طور کامل بر شمش متمرکز شده است.

در سوی دیگر، صندوق‌های زر و کهربا به‌ترتیب با ۱۷٫۴۷ و ۱۵٫۱۸ درصد، بیشترین سهم سکه را در میان صندوق‌های بررسی‌شده دارند.

صندوق طلای کهربا با وجود حفظ سهم غالب ۸۴٫۱۵ درصدی شمش، بخشی از پرتفوی خود را نیز به سکه اختصاص داده است؛ این ترکیب باعث می‌شود ساختار صندوق همچنان شمش‌محور باقی بماند، اما در مقایسه با صندوق‌های تقریباً تمام‌شمش، حساسیت بیشتری به تغییرات بازار سکه داشته باشد.

در نتیجه، کهربا می‌تواند برای سرمایه‌گذارانی قابل بررسی باشد که یک صندوق عمدتاً شمش‌محور می‌خواهند، اما ترجیح می‌دهند بخشی محدود از پرتفوی صندوق نیز در معرض نوسانات سکه قرار داشته باشد. بااین‌حال، سهم بیشتر سکه همان‌قدر که در دوره‌های افزایش حباب می‌تواند به بازده صندوق کمک کند، در زمان تخلیه حباب نیز ممکن است نوسان آن را افزایش دهد؛ در مقاله “صندوق طلا کهربا چیست“ بیشتر درباره این صندوق توضیح دادیم.

البته همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، درصد شمش و سکه به‌تنهایی معیار انتخاب نیست و عواملی مانند نقدشوندگی، اندازه صندوق، مدیریت فعال و عملکرد تاریخی نیز باید در تصمیم‌گیری لحاظ شود؛ با این حال بررسی ترکیب دارایی نشان می‌دهد که کهربا از نظر ساختار پرتفوی در موقعیت متعادلی میان شمش‌محور و سکه‌محور قرار دارد؛ در مقاله “بهترین صندوق طلا“ بیشتر درباره این موارد توضیح داده‌ایم.

عملکرد این دو نوع صندوق در سناریوهای مختلف بازار

در شرایط مختلف اقتصادی و سیاسی، رفتار صندوق‌های شمش‌محور و سکه‌محور متفاوت است. برای مثال، در هنگام رشد قیمت دلار یا افزایش انس جهانی طلا، هر دو صندوق سود می‌برند اما صندوق شمش‌محور که مستقیماً از تغییرات قیمت جهانی تأثیر می‌پذیرد، معمولاً عملکرد بهتری دارد. هنگامی که حباب سکه کاهش می‌یابد نیز صندوق شمش‌محور برتر است.

در مقابل، در سناریوهایی مانند هیجان بازار داخلی طلا یا بحران‌ و جنگ ژئوپلیتیک که تقاضای داخلی برای طلای سکه‌ای بالا می‌رود، صندوق سکه‌محور به دلیل حضور سکه در پرتفوی می‌تواند بازده بیشتری ایجاد کند. نقشه زیر به‌صورت شماتیک نشان می‌دهد که در پنج سناریوی فرضی بازار کدام صندوق ممکن است بهتر عمل کند:

این جدول یک راهنمای کلی است و برتری هیچ‌یک از این دو نوع صندوق را تضمین نمی‌کند؛ زیرا عملکرد واقعی به ترکیب روز دارایی‌ها، نرخ ارز، قیمت جهانی طلا، حباب سکه، حباب واحدهای صندوق و شرایط عرضه و تقاضا بستگی دارد؛ در مقاله “نحوه سود دهی صندوق های طلا + فرمول محاسبه سود” به طور کامل درباره بازدهی این دو نوع صندوق طلا توضیح داده‌ایم.

در نهایت؛ تفاوت صندوق های طلا بر اساس دارایی چیست؟

تفاوت صندوق های طلا بر اساس دارایی به نسبت شمش و سکه در پرتفوی آن‌ها بازمی‌گردد. شمش‌محورها معمولاً ساختاری باثبات‌تر و قابل‌تحلیل‌تر دارند، در حالی‌که سکه‌محورها نوسان بیشتری را تجربه می‌کنند. بررسی امیدنامه، ترکیب دارایی و عملکرد تاریخی صندوق‌ها پیش از تصمیم‌گیری ضروری است.

در میان صندوق‌های فعال بازار، برخی مانند صندوق طلای کهربا ساختاری شمش‌محور دارند و برای سرمایه‌گذارانی که به‌دنبال رویکردی متعادل‌تر هستند، قابل بررسی‌اند. بااین‌حال، برای انتخاب صندوق طلا باید افق زمانی، اهداف مالی و میزان ریسک‌پذیری هر فرد را در نظر گرفت. پرسش‌های خود درباره تفاوت صندوق‌های طلا براساس ترکیب دارایی را می‌توانید در بخش دیدگاه‌ها مطرح کنید.

سوالات متداول